Το Φιστίκι

ηλε-περιοδικό ευτράπελης ύλης, φωταδιστικό και κουλτουριάρικο

Archive for the ‘εγκυκλοπαιδικές σελίδες’ Category

Η ισχύς των επιστημονικών θεωριών

Posted by tofistiki στο 24/10/2011

Άρθρο του Δημήτρη Σαραντάκου
που δημοσιεύεται στο Εμπρός, στις  25/10/2011

   
Όπως θα έχετε παρατηρήσει αγαπητοί αναγνώστες, στη στήλη αυτή κατά κανόνα δεν πολιτικολογώ και γενικά αποφεύγω την πολιτικολογία και μάλιστα την καφενειακού τύπου. Και όχι μόνο εγώ, αλλά και οι φίλοι μου. Στις δύο παρέες, όπου ταχτικά συχνάζω, στους λεγόμενους «Καλλονιάτες», στην Αθήνα και στο «Φιλολογικό Καφενείο» του Μορφωτικού συλλόγου στην Αίγινα, η θεματολογία των συζητήσεων που κάνουμε είναι πολύ μεγάλη, αλλά με σιωπηρή συμφωνία δε συζητούμε για την πολιτική, το ποδόσφαιρο και για οικονομικά θέματα.

  Έτσι, και το σημερινό μου σημείωμα δεν έχει σχέση με την πολιτική αλλά με ένα πολύ πιο ενδιαφέρον θέμα: την ισχύ των επιστημονικών θεωριών, γιατί πριν από ένα περίπου μήνα τα ΜΜΕ (το αρκτικόλεξο αυτό πολλές φορές πρέπει να το διαβάζουμε: Μέσα Μαζικού Εκμαυλισμού), με τη σχετική τυμπανοκρουσία, μας πληροφόρησαν πως «ανετράπη η θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν», επειδή ερευνητές ανακάλυψαν πως υπάρχουν νετρίνα που τρέχουν με ταχύτητες μεγαλύτερες από την ταχύτητα του φωτός – οριακή ταχύτητα, κατά τη θεωρία της Σχετικότητας.

  Ανεξάρτητα από το αν επιβεβαιωθεί η παρατήρηση των ερευνητών, η θεωρία της Σχετικότητας δεν έχει καθόλου ανατραπεί, για τον απλούστατο λόγο πως στην Επιστήμη δεν υπάρχουν απόλυτες και αιώνιες αλήθειες. Η Επιστήμη προσπαθεί να προσεγγίσει την αλήθεια ασυμπτωτικώς, ξέροντας πως απόλυτες και αιώνιες αλήθειες δεν υπάρχουν. Όταν από τα πορίσματα πειραματικών ερευνών αποδειχθεί ότι δεν συμφωνούν με μια επιστημονική θεωρία, αυτή απλώς αναθεωρείται.

  Εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά μεταξύ Επιστήμης και Δόγματος. Τα Δόγματα δέχονται πως υπάρχουν πάγιες αλήθειες, με αιώνια ισχύ, που δεν επιδέχονται ούτε αναθεώρηση ούτε αμφισβήτηση, είτε γιατί τις είπε ο Θεός, δια των προφητών και απεσταλμένων του, είτε γιατί τις διατύπωσαν διάφοροι «κλασσικοί» της φιλοσοφίας. Για την Επιστήμη τέτοιες αλήθειες δεν υπάρχουν. Όλα μπορούν να αναθεωρηθούν, μόλις προκύψουν νέα δεδομένα. Αυτό όμως δε σημαίνει πως οι παλαιές θεωρίες ανατρέπονται, αλλά πως η ισχύς τους περιορίζεται σε στενότερα πλαίσια.

  Η ανακάλυψη πως το άτομο δεν είναι άτμητο (αυτό σημαίνει ο όρος) δεν ανέτρεψε τη θεωρία του Δημοκρίτου, αλλά περιόρισε την ισχύ της στον ορατό κόσμο, των μικρών ταχυτήτων και θερμοκρασιών και των πεδίων μικρής ενέργειας. Το ίδιο και το έργο του Αϊνστάιν στη Φυσική δεν «ανέτρεψε» το έργο του Νεύτωνα, που εξακολουθεί να ισχύει στον τρισδιάστατο χώρο και σε συνήθεις ταχύτητες. Ούτε η διαμόρφωση των καμπυλόγραμμων γεωμετριών, από τον Λομπατσέφσκι και άλλους, «ανέτρεψε» τη Γεωμετρία του Ευκλείδη.

  Αν λοιπόν επιβεβαιωθεί πως υπάρχουν νετρίνα που κινούνται με ταχύτητες μεγαλύτερες από την ταχύτητα του φωτός, η θεωρία της Σχετικότητας δε θα πάψει να ισχύει. Απλώς θα εξακολουθεί να ισχύει για τις ταχύτητες που είναι ίσες ή μικρότερες από την ταχύτητα του φωτός. Γιατί οι διάφορες θεωρίες της Φυσικής και της Χημείας είναι νοητικά εργαλεία, με τα οποία ο άνθρωπος, προσπαθεί να ερμηνεύσει τον κόσμο που τον περιβάλλει. Δεν αποτελούν απόλυτες αλήθειες. Μακρινοί πρόγονοί τους ήταν οι θεωρίες του Ηράκλειτου, του Πρωταγόρα, του Δημόκριτου, του Αρίσταρχου, και άλλων σοφών της Αρχαιότητας.

  Είναι πραγματικά άξιο θαυμασμού αν συγκρίνει κανείς τα επιτεύγματα του ανθρώπινου μυαλού με τη μηδαμινότητα του ίδιου του ανθρώπου. Είμαστε όντα που προήλθαμε από την εξέλιξη άλλων κατώτερων βιολογικών ειδών, κατοικούμε σε έναν μετρίου μεγέθους πλανήτη, ο οποίος περιστρέφεται μαζί με άλλους οκτώ, γύρω από ένα μεσαίου μεγέθους αστέρα, που με τη σειρά του ανήκει μαζί με μερικά εκατομμύρια άστρα στον Γαλαξία και υπάρχουν εκατομμύρια τέτοιοι γαλαξίες στο ορατό, από τα όργανά μας, Σύμπαν, γιατί υπάρχουν εκατομμύρια ίσως, μη ορατά ακόμα, Σύμπαντα. Και όμως, αυτό το μικρό όν, με το μυαλό του τόλμησε να διεισδύσει στο απείρως μέγα (όπως είναι ο κόσμος των γαλαξιών) και στο απείρως μικρό (στον κόσμο του ατόμου και των υποατομικών σωματιδίων) και να αναζητήσει τα μυστικά που κρύβουν.

  Βεβαίως υπάρχει και η αντίθετη άποψη, που επί αιώνες κυριαρχούσε απόλυτα στα μυαλά των απλών ανθρώπων, σύμφωνα με την οποία τίποτα δεν αλλάζει ούτε εξελίσσεται, πως όλα λειτουργούν με βάση νόμους και κανόνες, που θέσπισε κάποιος Δημιουργός και οι οποίοι από τότε λειτουργούν αναλλοίωτοι. Παλαιότερα, οι υποστηρικτές αυτών των θεωριών δίδασκαν πως η Γη είναι επίπεδη και βρίσκεται στο κέντρο του Σύμπαντος και λίγο έλειψε να παραπέμψουν τον Κολόμβο στην Ιερά Εξέταση, γιατί ζήτησε να πορευθεί στους αντίποδες, την ύπαρξη των οποίων απέρριπταν, εν τω πλήθει της σοφίας τους, ο Ιερός Αυγουστίνος και ο Άγιος Λακτάντιος. Δεν είναι αστείο: Το ζήτησε ο ίδιος ο εξομολόγος της βασίλισσας Ισαβέλλας.

  Όσο για τον μεγάλο σοφό της Αναγέννησης, τον Τζορντάνο Μπρούνο, που υποστήριζε πως υπάρχουν εκατομμύρια κόσμοι σαν τη Γη, η Εκκλησία έκρινε πως ήταν αιρετικός, διότι οι απόψεις τους προϋπέθεταν την ύπαρξη ανάλογου αριθμού θεανθρώπων σωτήρων και τον έκαψε ζωντανό, αφού του ξερίζωσε τη γλώσσα που έλεγε τις βλασφημίες αυτές!

 

 (στη φωτογραφία, ο Αϊνστάιν μόλις άκουσε οτι καταρρίφθηκε η θεωρία του :-p )
 
 

Posted in Γνώμες και σχόλια, εφημερίδα "Εμπρός", εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: , , , , | Leave a Comment »

Μηνολόγιον Αυγούστου

Posted by tofistiki στο 31/07/2011

Δε  1

 Τα Μεγάλα Παναθήναια

Τρ  2

 † του Ερρίκου Καρούζο

Τε  3

 Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού

Πε 4

 † Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Πα 5

 Ανδρέου Εμπειρίκου

Σα 6

 Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος

Κυ 7

 Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Δε 8

 Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Τρ 9

 Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Τε 10

 † Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Πε 11

 † Θανή Ιωάννου Ουνιάδη

Πα 12

 Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Σα 13

 Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων

Κυ 14

 Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Δε 15

 Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Τρ 16

 Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Τε 17

 Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Πε 18

 † Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Πα 19

 Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Σα 20

 Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Κυ 21

 Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Δε 22

 Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Τρ 23

 Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Τε 24

 Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού

Πε 25

 Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Πα 26

 Κομφουκίου του φιλοσόφου

Σα 27

 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη

Κυ 28

 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε

Δε 29

 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου)

Τρ 30

 Ρογήρου Βάκωνος

Τε 31

 Πλινίου του πρεσβυτέρου

 
 
Να ‘ταν και 2 φορές το χρόνο αυτός ο καλός ο μήνας!
🙂

Posted in Περιοδικό, εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: , | Leave a Comment »

Μηνολόγιο Σεπτεμβρίου

Posted by tofistiki στο 31/08/2010

Καθώς σήμερα μπήκαμε στον Σεπτέμβρη και το φθινόπωρο, αρχίζουμε τις αναρτήσεις του μηνολόγιου, που είχαμε καθιερώσει και στο έντυπο «Φιστίκι». Στο μηνολόγιο αυτό μνημονεύουμε σπουδαίους ανθρώπους και κρίσιμα κατά τη γνώμη μας γεγονότα, που σχετίζονται με το Σεπτέμβριο. Καλό μήνα σε όλους! 🙂

Σεπτέμβριος

Πε  1

Απελλού του ζωγράφου

Πα  2

+ Κωνσταντίνου  Κανάρη του πυρπολητού

Σα  3

+ Ιωάννου Μακρυγιάννη συγγραφέως και αγωνιστού

Κυ 4

Πρώτη έκδοσις της «Παπίσσης Ιωάννας» υπό Εμμανουήλ Ροϊδου

Δε  5

Αρχιλόχου του Παρίου

Τρ  6

Γενέσιον Δάλτωνος

Τε  7

Αρτέμιδος και Ενυαλίου

Πε 8

Παγκόσμιος Ημέρα κατά του Αναλφαβητισμού

Πα 9

Γενέσιον Μιχαήλ Θερβάντες

Σα 10

+Ρώμου Φιλύρα του κατηραμένου ποιητού

Κυ11

+ Ανατροπή και φόνος Σαλβατόρ Αλλέντε

Δε12

Γενέσιον Μαυρικίου Σεβαλιέ

Τρ13

+ Δάντου Αλιγκέρι

Τε14

Ίδρυσις της Φιλικής Εταιρείας

Πε15

Ανακάλυψις της πενικιλίνης υπό Φλέμιγκ

Πα16

Ανακάλυψις του Νοτίου Πόλου της Γης υπό Ρ. Αμούδσεν

Σα17

Μιχαήλ Φουκώ του μαθηματικού

Κυ18

Έναρξις Μεγάλων Μυστηρίων εν Ελευσίνι

Δε19

+ Κοίμησις Νικολάου Σκαλκώτα

Τρ20

Γενέσιον Ευριπίδου

Τε21

Διεθνής Ημέρα Ειρήνης

Πε22

Γενέσιον Μιχαήλ Φαρανταίη

Πα23

Της εν Σαλαμίνι ναυμαχίας και της νίκης εν Ιμέρα

Σα24

+ Παρακέλσου

Κυ25

Γενέσιον  Σοστακόβιτς

Δε 26

Γενέσιον Αλβέρτου Μοράβια

Τρ 27

Ίδρυσις του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου

Τε 28

+ Θανή Λουδοβίκου Παστέρ

Πε 29

+Κοίμησις Αιμιλίου Ζολά

Πα 30

Καρόλου Δαρβίνου

Posted in Περιοδικό, εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

Περί Δανίας και δανείων

Posted by tofistiki στο 16/03/2010

Άρθρο του Δημήτρη Σαραντάκου
που δημοσιεύτηκε στις 16/03/2010 στο «Εμπρός» της Μυτιλήνης

Συνεχίζω το Συναξάρι των Δανείων και των Πτωχεύσεων.
Στο σατιρικό ποίημα «Φιλολογική εσπερίς» που, αν δεν κάνω λάθος, δημοσίευσε ο Πολ Νορ στην «Παπαρούνα» του, έγραφε μεταξύ άλλων:
«… ο Χαραλάμπης μίλησε “περί Δανίας και Δανών”»,
ήταν η εποχή, (άνοιξη του 1932) που, στα διεθνή καλλιστεία η μις Δανία ανακηρύχθηκε μις Υφήλιος, ενώ τον προηγούμενο χρόνο ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος εκλιπαρούσε ματαίως την Ευρώπη για νέο δάνειο. Χαρακτηριστικό είναι το σκίτσο του Φωκίωνα Δημητριάδη στον «Φανό των Συντακτών» τον Μάρτη του 1932.

Η τέταρτη πτώχευση της Ελλάδας οδήγησε στην πτώση της κυβέρνησης των Φιλελευθέρων και στην αρχή μιας περιόδου πολιτικής αστάθειας, γεμάτης με στρατιωτικά κινήματα, αλλά και έντονων λαϊκών κινητοποιήσεων. Το οπερετικό κίνημα του Πλαστήρα το 1933 και η δραπέτευσή του από τα κεραμίδια της κατοικίας του (γράψανε τότε οι εφημερίδες πως ο «Μαύρος Καβαλάρης» έγινε «Μαύρος Γάτος»), το πολύ σοβαρότερο κίνημα του Βενιζέλου το 1935, η καταστολή του από τον Κονδύλη και η επάνοδος των Γλυξβούργων με νόθο δημοψήφισμα, κυρίως όμως η στάση του στρατού στα αιματηρά γεγονότα της Πρωτομαγιάς του 1936 στη Θεσσαλονίκη, όταν αρνήθηκε να χτυπήσει τους διαδηλωτές, γεγονός που πανικόβαλε τους κρατούντες, καταλήξανε στη δικτατορία της 4ης Αυγούστου.
Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου έμεινε στην ιστορία σαν περίοδος απόλυτης εξαχρείωσης και ασυδοσίας. Δεν ήταν μόνο οι χιλιάδες συλλήψεις, τα βασανιστήρια, οι φυλακίσεις και εξορίες. Ούτε το ψυχικό διαφθορείο της ΕΟΝ. Ήταν κυρίως το μεγάλο φαγοπότι σε βάρος του δημοσίου χρήματος, από τους παράγοντες του καθεστώτος και τους αιώνιους έχοντες και κατέχοντες…
Ποιος δε θυμάται τον διαβόητο «Έρανο υπέρ της Βασιλικής Αεροπορίας», με τον οποίο συγκεντρώθηκαν, από το υστέρημα του ελληνικού λαού, δισεκατομμύρια δραχμές, που καταλήξανε στις τσέπες των ημετέρων και όταν ξέσπασε ο πόλεμος βρεθήκαμε να έχουμε μόλις τρία σμήνη πολεμικών αεροπλάνων!
Από τότε η ελληνική γλώσσα εμπλουτίστηκε με την παροιμιώδη φράση «αυτό πήγε υπέρ αεροπορίας», όταν θέλαμε να δηλώσουμε κάτι το τελεσίδικα χαμένο…
Έγκυρες αγγλικές και γαλλικές εφημερίδες γράφανε τότε:
«Παραμένει ανεξήγητο αίνιγμα το ότι μια χώρα θεωρούμενη φτωχή κάνει τεράστιες εξαγωγές χρυσού και συναλλάγματος σε τράπεζες της Ελβετίας!
Και φθάνουμε στον Πόλεμο και την Κατοχή. Για την καταλήστευση του ελληνικού λαού και τη λεηλασία του εθνικού πλούτου από τους Γερμανούς, έγραψα στο σημείωμά μου της 2 Μαρτίου, ώστε δε χρειάζεται να τα ξαναπώ. Επισημαίνω μόνο πως η Απελευθέρωση στην Ελλάδα δε συνοδεύτηκε με την τιμωρία των προδοτών που συνεργάστηκαν, πολιτικά και οικονομικά, με τους κατακτητές της χώρας μας, όπως έγινε σε όλες τις άλλες κατεχόμενες χώρες!
Αντίθετα, εδώ, οι δωσίλογοι μεταλλάχθηκαν σε εθνικόφρονες και αλλάζοντας αφεντικά, εξαπέλυσαν με τη βοήθεια των Άγγλων τον Εμφύλιο πόλεμο.
Στο σημείο αυτό, η τακτική της ηγεσίας των αντιστασιακών οργανώσεων αποδείχθηκε κατώτερη των περιστάσεων.
Με τον εμφύλιο πόλεμο, οι μεν Άγγλοι πέτυχαν να εδραιώσουν τη θέση τους στην Ελλάδα και να εξουδετερώσουν τη δυνατότητα προβολής εκ μέρους της απαιτήσεων σε βάρος τους (π.χ. Κυπριακό), οι πολιτικοί και στρατιωτικοί συνεργάτες των Γερμανών την ατιμωρησία τους και οι οικονομικοί δωσίλογοι να διατηρήσουν τα κέρδη τους από τη συμμετοχή τους στην καταλήστευση και λεηλασία της χώρας!
Εκείνο όμως που κυρίως πέτυχαν οι κρατούντες με τον εμφύλιο πόλεμο, ήταν να εξαφανιστεί ο συνειδητός πολίτης, που γεννήθηκε από την Αντίσταση, ο νέος Έλληνας, ο γεμάτος αξιοπρέπεια και λεβεντιά, που, όταν δεν πολεμούσε με το όπλο στο χέρι τον κατακτητή, συμμετείχε ενεργά στην τοπική αυτοδιοίκηση και τη λαϊκή δικαιοσύνη και να μετατραπεί και πάλι στον προπολεμικό υπήκοο, που αφήνει τους άλλους να αποφασίζουν για λογαριασμό του, που παραμένει απαθής θεατής και άκριτος καταναλωτής και που κάθε τέσσερα χρόνια διαλέγει, μονάχος του και απολύτως ελεύθερα, τους κλέφτες και τους απατεώνες, που θα τον κλέβουν και θα τον ξεγελάνε την επόμενη τετραετία.
Τώρα θα μου πουν πολλοί, τι τα θέλω και τα ανασκαλεύω, παλιών καιρών χαλάσματα και δεν τα αφήνω να ξεχαστούν; Αν επιμένω να ανατρέχω στα παλιά είναι ακριβώς γιατί δε θέλω να ξεχαστεί η ιστορία της καταλήστευσης και της λεηλασίας της πατρίδας μας, που κρατά πάνω από 185 χρόνια, κυρίως όμως γιατί διαβλέπω κάποια, αμυδρά ακόμα, αλλά ενθαρρυντικά, σημάδια, πως ο λαός άρχισε να ξυπνά, πως οι ενεργοί πολίτες πληθαίνουν και πως κάποτε θα πούνε:
«Φτάνει πια, φέρτε πίσω τα κλεμμένα!»

Posted in Γνώμες και σχόλια, Επικαιρότητα, Περιοδικό, εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: , , | 1 Comment »

Δάνεια και πτωχεύσεις

Posted by tofistiki στο 10/03/2010

Άρθρο του Δημήτρη Σαραντάκου
που δημοσιεύτηκε στις 09/03/2010 στο «Εμπρός» της Μυτιλήνης

Όπως έγραφε πριν από ογδόντα χρόνια ο καθηγητής Ανδρέας Ανδρεάδης, «Η ιστορία της δημοσίας οικονομίας του νεότερου ελληνικού κράτους είναι εν πολλοίς η ιστορία του δημοσίου χρέους του».
Και δυστυχώς αυτή είναι η αλήθεια. Το ελληνικό κράτος από τη γέννησή του ξεκίνησε στραβά. Από το δεύτερο κιόλας χρόνο της Επανάστασης, τα οράματα και η ιδεολογία της Φιλικής Εταιρείας, που την προετοίμασε, ξεχάστηκαν. Οι Φιλικοί παραμερίστηκαν από τους Φαναριώτες και τους Κοτζαμπάσηδες και κάποιοι, όπως ο Καρατζάς, δολοφονήθηκαν. Βέβαια στα Συντάγματα που ψήφισαν οι Εθνοσυνελεύσεις, πέρασαν πολλά προοδευτικά άρθρα, κληρονομημένα από τη Φιλική, αλλά αυτά «μείνανε στα χαρτιά». Αυτό που ενδιέφερε τους κρατούντες ήταν η εξουσία και όσα αυτή συνεπαγόταν. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ο Παλαμάς στα «Σατιρικά Γυμνάσματά» του έγραψε:
«Το Εικοσιένα;
Αστοχασιά και κρίμα»
Έτσι από τον τρίτο χρόνο της Επανάστασης ξέσπασαν εμφύλιοι πόλεμοι μεταξύ των οπλαρχηγών, με τον Κολοκοτρώνη, από τη μια μεριά, και των κοτζαμπάσηδων και καραβοκυραίων με τον Μαυροκορδάτο και τον Κουντουριώτη, από την άλλη. Όταν επικράτησαν οι δεύτεροι, το 1824, ο Κουντουριώτης πήγε στην Αγγλία και δανείστηκε 800.000 στερλίνες από Άγγλους τραπεζίτες, με ενέχυρο τη γη και τα χτήματα της χώρας και με απίστευτα ληστρικούς όρους. Στην πραγματικότητα στην Ελλάδα έφτασαν μόνο 308.000 στερλίνες και πολεμοφόδια αξίας 11.900 στερλινών. Τα υπόλοιπα ήταν τόκοι, μεσιτικά, προμήθειες και λοιπά «έξοδα» που προεισπράξανε οι δανειστές μας!
Τον άλλο χρόνο πήραμε δεύτερο δάνειο, ονομαστικής αξίας 2.000.000 λιρών αλλά τελικά μόνο 190.000 ήρθανε στα χέρια μας! 156.000 πήγαν στην Αμερική για να κατασκευαστούν δυο ατμοκίνητες φρεγάτες, 123.000 έμειναν στην Αγγλία για την κατασκευή έξι πολεμικών και 37.000 δόθηκαν στον Άγγλο φιλέλληνα (τρομάρα του) λόρδο Κόχραν, ο οποίος αναγορεύθηκε αρχιναύαρχος του… υπό κατασκευήν στόλου.
Για να ακριβολογώ, λέγοντας «ήρθανε στα χέρια μας», εννοώ πως πήγανε στις τσέπες των κυβερνητικών, που με αυτά χρηματοδότησαν τους δύο εμφυλίους πολέμους που εξαπέλυσαν, την ώρα που ο Ιμπραήμ αποβιβαζόταν στην Πελοπόννησο! Όσο για τα οχτώ πλοία, τελικά έφθασαν στην Ελλάδα μονάχα τρία, η «Καρτερία», ο «Ερμής» και η «Ελλάς», σε κακή κατάσταση και μάλιστα, τα δύο τελευταία, αφού είχε λήξει η Επανάσταση.
Η πρώτη «πτώχευση» του ελληνικού κράτους σημειώθηκε το 1827, όταν οι κυβερνώντες δεν μπόρεσαν να πληρώσουν τα τοκοχρεολύσια των δύο δανείων. Η δεύτερη το 1843, όταν διακόπηκε η εξόφληση των δόσεων του δανείου των 60.000.000 γαλλικών φράγκων που είχε δοθεί στον Όθωνα, με την εγγύηση των «προστάτιδων δυνάμεων». Το δάνειο αυτό εξανεμίστηκε στην αποπληρωμή των δόσεων των δύο αγγλικών δανείων.
Προηγουμένως Άγγλοι και Γάλλοι βάλανε το χεράκι τους για να βγάλουν από τη μέση τον Καποδίστρια, που πραγματικά προσπάθησε να νοικοκυρέψει το χάος που βρήκε, όταν η 4η Εθνοσυνέλευση τον εξέλεξε Κυβερνήτη του νεογέννητου κράτους, γιατί τον θεωρούσαν όργανο των Ρώσων.
Για να είμαι δίκαιος, ο Όθωνας έκανε ό,τι μπορούσε για αποφύγει νέο δανεισμό, παραχωρώντας στο Δημόσιο τη βασιλική χορηγία του, που έφτανε στις 200.000 δραχμές, κάνοντας δραστικές περικοπές των δαπανών και μείωση στον αριθμό των στρατιωτικών και των υπαλλήλων. Έτσι η τρίτη πτώχευση έγινε το 1893, προς το τέλος της διακυβέρνησης του Χαρίλαου Τρικούπη, που είπε στη Βουλή το περίφημο «δυστυχώς επτωχεύσαμεν».
Οι ξένοι πιστωτές λύσσαξαν που θα χάνανε τα λεφτά τους και οι ευρωπαϊκές εφημερίδες μάς αποκαλούσαν «λαό κλεπτών και απατεώνων». Ο Τρικούπης έχασε τις εκλογές και τον διαδέχθηκε ο λαοπλάνος και φαυλοκράτης Δεληγιάννης. Οι ξένοι όμως (οι «αγορές» μες τη σημερινή ορολογία), θέλανε να πάρουν τα λεφτά τους και τον εξώθησαν σε πόλεμο με την Τουρκία, με αρχιστράτηγο τον, ολιγοφρενή, διάδοχο Κωνσταντίνο. Ο πόλεμος έγινε τελείως ερασιτεχνικά και απροετοίμαστα και τέλειωσε με ταπεινωτική ήττα μας, αλλά ενώ οι Τούρκοι είχαν φτάσει ως τη Λαμία, οι «Προστάτες» μας δεν τους παραχώρησαν σχεδόν τίποτα, εκτός από κάποια στρατηγικά υψώματα στα σύνορα. Αντίθετα μας επέβαλαν τον περιβόητο Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο (ΔΟΕ), που κράτησε ογδόντα ολόκληρα χρόνια, ως το 1978!
Με τον ΔΟΕ οι ξένοι εισπράττανε τους φόρους των ειδών μονοπωλίου (αλάτι, σπίρτα, πετρέλαιο, παιγνιόχαρτα, τσιγαρόχαρτο και σμύριδα) και ακόμη τον φόρο του καπνού, τα τέλη χαρτοσήμου και τους δασμούς του τελωνείου Πειραιώς! Χωρίς υπερβολή, με τον ΔΟΕ οι ξένοι κεφαλαιούχοι πήραν πίσω τα τριπλάσια εκείνων που μας έδωσαν.
Οι τρεις πρώτες στάσεις πληρωμών οφείλονταν κατά κύριο λόγο στους αβάστακτους όρους που είχαν επιβάλει οι ξένοι κεφαλαιούχοι. Ουσιαστικά τα νέα δάνεια εξυπηρετούσαν τα προηγούμενα. Σημειώθηκε όμως και τέταρτη «πτώχευση» το 1932, όταν κυβερνούσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αλλά αυτή οφειλόταν κατά κύριο λόγο στη διεθνή οικονομική κρίση του 1929.
Η… πονεμένη όμως ιστορία των δανεισμών και των πτωχεύσεων συνεχίζεται ως τις μέρες μας, μόνο που δε χωράει σ’ αυτό το σημείωμα. Με την άδεια λοιπόν της διεύθυνσης του «Εμπρός» και τη δικιά σας ανοχή, αγαπητοί αναγνώστες, θα συνεχίσω στο επόμενο.

Posted in Γνώμες και σχόλια, Επικαιρότητα, εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: , , | Leave a Comment »

ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ – ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ

Posted by tofistiki στο 22/09/2009

Οι εγκυκλοπαιδικές σελίδες μας

Γράφει ο Δημήτρης Αγγελής*

Οι κάτοικοι της Ευρώπης, μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα, είχαν συγκεχυμένες απόψεις για τον υπόλοιπο κόσμο και για τη δομή του πλανήτη. Οι γνώσεις τους για αυτά τα θέματα ήταν ένα συνονθύλευμα παρατηρήσεων, διηγήσεων από εμπόρους και περιηγητές, θεολογικών απόψεων που ήταν στηριγμένες στο πτολεμαϊκό σύστημα καθώς και λαϊκών δοξασιών και μύθων.
Οι Ευρωπαίοι, πίστευαν πως είναι το κέντρο του κόσμου και ο μοναδικός πολιτισμός με τον οποίο ήταν σε άμεση επαφή, ήταν το Ισλάμ. Οι χάρτες της εποχής είχαν χοντροκομμένα λάθη, όσον αφορά στις διαστάσεις και τοποθετούσαν τη Μεσόγειο στο κέντρο του κόσμου.

1. Κίνητρα

Κατά τη διάρκεια του Ύστερου Μεσαίωνα τα κίνητρα για τους Ευρωπαίους, ώστε να επιχειρήσουν ταξίδια σε άγνωστες περιοχές, ήταν πολλά.
Οι γλαφυρές διηγήσεις του Μάρκο Πόλο και άλλων περιηγητών, παρουσίαζαν τα βασίλεια της Ασίας και τη Μαύρη Αφρική, ως τόπους που αφθονούσαν τα πολύτιμα μέταλλα και προϊόντα που ήταν δυσεύρετα στην Ευρώπη, όπως τα μπαχαρικά, τα αρώματα, η ζάχαρη κ.α. . Οι περιοχές αυτές αποτελούσαν πηγή έλξης για τους Ευρωπαίους που ονειρεύονταν αμύθητα πλούτη.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου που παρατηρείται στην Ευρώπη του Ύστερου Μεσαίωνα, λόγω της σιτοδείας και της πανώλης, είχε καταστροφικές συνέπειες για το φεουδαρχικό σύστημα. Πολλοί ευγενείς έχασαν τις περιουσίες τους και ξέπεσαν κοινωνικά. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος ξεπεσμένων ευγενών, που δεν κατέχουν γη και αξιώματα και διψούν για κοινωνική άνοδο και πλούτο. Αυτοί είναι που θα πρωτοστατήσουν στις ανακαλύψεις, επανδρώνοντας τα πληρώματα των πλοίων.
Τα επιστημονικά και ερευνητικά κίνητρα που παρουσιάζονται είναι εξίσου σημαντικά. Η άποψη πως όλοι οι Ευρωπαίοι, μέχρι την ανακάλυψη της Αμερικής, πίστευαν πως η γη είναι επίπεδη, είναι λαθεμένη. Δεν υπήρχε σχεδόν κανένας μορφωμένος άνθρωπος το 13ο αιώνα, που να πίστευε πως η γη δεν είναι σφαιρική. Υπήρχε λοιπόν η ανάγκη επαλήθευσης αυτής της θεωρίας.
Εκτός όμως από τα οικονομικά, τα κοινωνικά και τα ερευνητικά κίνητρα υπήρχαν και θρησκευτικά. Η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία ήλπιζε, ότι μπορεί να προσηλυτίσει τους ιθαγενείς πληθυσμούς της Ασίας και της Αφρικής στον χριστιανισμό και επέδειξε ιδιαίτερο ιεραποστολικό ζήλο συμμετέχοντας ενεργά στις υπερπόντιες αποστολές. Ας μη ξεχνούμε πως η Ευρώπη την εποχή των ανακαλύψεων δεν έχει ξεφύγει από τα μεσαιωνικά πρότυπα και είναι διαποτισμένη από μεσσιανικές αντιλήψεις. Ήταν διάχυτη η άποψη πως έπρεπε η βασιλεία του Θεού να εγκαθιδρυθεί σε όλη την επικράτεια του κόσμου. Αυτός ήταν ένας επιπλέον λόγος που ώθησε τους Ευρωπαίους στις μεγάλες ανακαλύψεις.

2. Προϋποθέσεις

Α. Το ευνοϊκό κλίμα που επιτρέπει την οργάνωση υπερπόντιων αποστολών
Τα κίνητρα για την οργάνωση ταξιδιών υπήρχαν πολλά χρόνια πριν τις ανακαλύψεις, αλλά δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς τις αναγκαίες προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις αυτές είχαν να κάνουν με το γενικότερο κλίμα που επικρατούσε στην Ευρώπη τον Ύστερο Μεσαίωνα, καθώς και με τις τεχνολογικές καινοτομίες που θα επέτρεπαν τη διεξαγωγή των ταξιδιών.
Η Ευρώπη, στα τέλη του μεσαίωνα, ήταν βυθισμένη στο χάος λόγω των συμφορών που είχαν ενσκήψει στην επικράτειά της∙ του λιμού, της πανώλης και της διεξαγωγής ατέρμονων πολέμων.
Στα μέσα του 15ου αιώνα αποκαθίσταται η σταθερότητα στην Ευρωπαϊκή ήπειρο. Ο λιμός και οι μεταδοτικές ασθένειες υποχωρούν και τα εδάφη που είχαν εγκαταλειφθεί αρχίζουν να καλλιεργούνται. Παρατηρείται δημογραφική άνοδος και οι τομείς του εμπορίου, της βιοτεχνίας και της μεταλλουργίας ανακάμπτουν και εξελίσσονται.
Παραδόξως οι συμφορές που έπληξαν την Ευρώπη, συνέβαλαν ώστε να δημιουργηθεί το γενικότερο κλίμα που ευνόησε τη διεξαγωγή ταξιδιών που οδήγησαν στις μεγάλες ανακαλύψεις. Η κατάρρευση του φεουδαρχικού συστήματος είχε ως αποτέλεσμα την ισχυροποίηση και τη σταθερότητα των μοναρχικών βασιλειών. Παρατηρείται ένας μετασχηματισμός στο πολιτικό γίγνεσθαι της Ευρώπης με εμφανή την τάση συγκρότησης κεντρικής διοίκησης σε μεγάλες εδαφικές επικράτειες. Με κορυφή της πυραμίδας το βασιλιά, το νέο αυτό πολιτικό σύστημα βασίζεται σε μία αυστηρή κοινωνική ιεραρχία και ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις όλων των πολιτών.
Μέσω της φορολογίας που θεσπίζει το νέο πολιτικό σύστημα εξασφαλίζονται τα απαραίτητα χρήματα για τη συγκρότηση μόνιμου στρατού. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ειρήνη, αφού ο βασιλιάς μπορεί πλέον να επιβληθεί στους ευγενείς και στους εναπομείναντες φεουδάρχες. Οι πόλεμοι γίνονται πλέον μεταξύ κρατών και η ανασφάλεια του άναρχου πολέμου που μάστιζε την ύπαιθρο της Ευρώπης σχεδόν εξαλείφεται Τα μοναρχικά βασίλεια έχουν πλέον την οικονομική δύναμη να χρηματοδοτήσουν αποστολές υπερπόντιων ταξιδιών.
Ένας από τους λόγους που συντέλεσε στο να πραγματοποιηθούν οι μεγάλες ανακαλύψεις και μάλιστα σε τόσο εντυπωσιακά σύντομο χρονικό διάστημα, ήταν ο ανταγωνισμός μεταξύ των μοναρχικών κρατών που ενίοτε χρηματοδοτούσαν τις αποστολές και μέσω των ανακαλύψεων, εκτός από το κέρδος, προσδοκούσαν στην αύξηση του γοήτρου τους.

Β. Τεχνολογικές καινοτομίες

Μία σειρά τεχνολογικών καινοτομιών επέτρεψε τη διεξαγωγή μακρινών ταξιδιών. Η εξέλιξη της χαρτογραφίας δίνει το πρώτο δείγμα της με τον περίφημο χάρτη της Πίζας του 13ου αιώνα. Σε αυτόν τον χάρτη οι ακτές είναι σχεδιασμένες με ακρίβεια, απόρροια του προσδιορισμού των ακριβών θέσεων των λιμανιών της Μεσογείου. Οι χάρτες που σχεδιάζονται μετά το χάρτη της Πίζας εμπλουτίζονται συνεχώς με καινούργιες θέσεις και λιμάνια και θα αποτελέσουν πολύτιμο βοήθημα για κάθε επίδοξο ναυτικό.
Νέα όργανα προστίθενται στον εξοπλισμό των ναυτικών. Η χρήση της πυξίδας διαδίδεται το 13ο αιώνα. Χάρη στην εφεύρεση ενός μικρού κουτιού στο οποίο τοποθετούνταν η μαγνητική ακίδα, η πυξίδα έγινε ακριβές όργανο προσδιορισμού και επαλήθευσης των θέσεων των λιμανιών. Ο αστρολάβος δίνει αξιόπιστες πληροφορίες, όσον αφορά στην πορεία και στον προσδιορισμό του γεωγραφικού πλάτους. Οι αστρονομικές γνώσεις και η δυνατότητα πρόβλεψης του καιρού, καθιστούν τα ταξίδια ευκολότερα και ασφαλέστερα.
Η τεχνολογική καινοτομία που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη των ταξιδιών, ήταν η εξέλιξη των ποντοπόρων πλοίων. Τα μεσαιωνικά σκάφη, όταν οι καιρικές συνθήκες ήταν κακές, παρέμεναν δεμένα στα λιμάνια, ανήμπορα να ταξιδέψουν. Τα 1304 μ.Χ., Ιταλοί και Καταλανοί έμποροι, υιοθετούν ένα νέο τύπο σκάφους, το coca, η ασφάλεια του οποίου έγκειται στο αξονικό τιμόνι, καινοτομία που αυξάνει τη σταθερότητα του σκάφους κατά τη διάρκεια της πλεύσης. Το πλοίο όμως που πήρε μυθικές διαστάσεις στην Ευρώπη και επεξέτεινε τις δυνατότητες ασφαλέστερων υπερπόντιων ταξιδιών, ήταν η καραβέλα. Η καραβέλα είχε τρία κατάρτια, αντί για ένα. Η χωρητικότητά της έφθανε στους εξήντα τόνους και το πλεονέκτημά της ήταν η μεγάλη ταχύτητα που μπορούσε να αναπτύξει.
Παράλληλα, παρατηρείται πρόοδος στον τομέα της ναυσιπλοΐας. Νέοι τύποι ιστίων, όπως ο φλόκος, (τετράγωνο πανί που ξεδιπλώνει με σκοινιά) βελτιώνουν την πλεύση των καραβιών. Όμως, η καινοτομία που άλλαξε τον τρόπο των ταξιδιών ήταν η τοποθέτηση του φλόκου δίπλα στο τριγωνικό λατίνι, που επέτρεπε στο καράβι να ταξιδεύει με οποιονδήποτε άνεμο.

3. Οι μεγάλες ανακαλύψεις

Τα κράτη που πρωτοστάτησαν στις μεγάλες ανακαλύψεις, ήταν η Πορτογαλία και η Ισπανία. Με κεκτημένη ορμή από την ανακατάληψη της Ιβηρικής χερσονήσου, ψάχνουν συμμάχους που θα τους βοηθήσουν να πολεμήσουν τους μουσουλμάνους. Οι Ίβηρες φιλοδοξούν να συμμετάσχουν στο επικερδές εμπόριο μπαχαρικών της Ασίας. Το εμπόριο των μπαχαρικών το ελέγχουν μουσουλμάνοι ναυτικοί στον Ινδικό ωκεανό και οι Ιταλικές πόλεις της Γένουας και της Βενετίας στη Μεσόγειο. Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί ψάχνουν νέους δρόμους, που θα τους εξασφαλίσουν τη συμμετοχή τους στο εμπόριο και στρέφονται στον Ατλαντικό ωκεανό.
Στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα οργανώνονται πορτογαλικές αποστολές, κάτω από την ενθουσιώδη καθοδήγηση του οραματιστή πρίγκιπα Ερρίκου του Θαλασσινού, που αρχικά έχουν ως σκοπό την αναζήτηση συμμάχων εναντίον των μουσουλμάνων και στη συνέχεια την αναζήτηση χρυσού, μπαχαρικών και άλλων πολύτιμων αντικειμένων. Το 1487 μ.Χ. ο Πορτογάλος Μπαρτολομέο Ντιάζ φτάνει στο ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Δέκα χρόνια αργότερα, ο Βάσκο ντε Γκάμα φτάνει στις Ινδίες περιπλέοντας την Αφρική με αφετηρία την Λισσαβόνα Ο θαλάσσιος δρόμος που ανακάλυψε ο ντε Γκάμα εξασφαλίζει στην Πορτογαλία τον έλεγχο του εμπορίου των μπαχαρικών. Μέσα σε διάστημα είκοσι χρόνων οι Πορτογάλοι οχύρωσαν με κανονιοφόρους διάφορες νευραλγικές θέσεις, για να διασφαλίσουν αυτόν τον δρόμο. Με αυτόν τον τρόπο, ιδρύεται μία τεράστια πορτογαλική αυτοκρατορία, που εκτείνεται μέχρι την Ινδονησία. Οι Πορτογάλοι, δεν ενδιαφέρονταν για την κατάκτηση των περιοχών που ανακάλυψαν και τους αρκούσε η εξασφάλιση του εμπορικού δρόμου.

Το κοσμοϊστορικό γεγονός που συγκλόνισε την Ευρώπη ήταν η ανακάλυψη της Αμερικής. Ο Γενουάτης ναυτικός Χριστόφορος Κολόμβος, σφάλλοντας σχετικά με τις διαστάσεις της γης, πιστεύει πως ο συντομότερος δρόμος για τις Ινδίες είναι διαπλέοντας τον Ατλαντικό ωκεανό από τα δυτικά. Χρηματοδοτούμενος από το θρόνο της Ισπανίας, ο Κολόμβος ανακαλύπτει την Αμερική το 1492 μ.Χ.
Το 1519 μ.Χ. ο Πορτογάλος ναυτικός Μαγγελάνος χρηματοδοτούμενος από την Ισπανία ξεκινά ένα ταξίδι και διαπλέοντας τον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό ωκεανό επιστρέφει στην Ευρώπη το 1522 μ.Χ. Ήταν η πρώτη φορά που άνθρωπος έκανε το γύρω της γης αποδεικνύοντας τη σφαιρικότητα της.
Οι Ισπανοί είχαν διαφορετική πολιτική από τους Πορτογάλους. Η πολιτική τους συνίστατο στην κατάκτηση και στην μόνιμη εγκατάσταση στις περιοχές που υπέτασσαν. Από το 1519 μ.Χ. ως το 1534 μ.Χ. οι Ισπανοί καταφέρνουν να υποδουλώσουν τις αυτοκρατορίες των Ατζέκων και των Ίνκας εκμεταλλευόμενοι τις εσωτερικές διαμάχες και τους εμφυλίους πολέμους των Ινδιάνων, καθώς και την οπλική τους ανωτερότητα. Στα τέλη του 16ου αιώνα η Ισπανία είχε μία τεράστια αυτοκρατορία, που συμπεριλάμβανε τις Αντίλλες, την Κεντρική Αμερική και την Νότια Αμερική εκτός από τη Βραζιλία.
Η συνθήκη της Τορντεσίλιας, που υπογράφτηκε από τους βασιλείς της Πορτογαλίας και της Ισπανίας το 1494 μ.Χ., οριοθετεί τα αποικιακά εδάφη των δύο χωρών στην Αμερικανική ήπειρο. Η Πορτογαλία λαμβάνει, βάσει της συνθήκης, την αποικία της Βραζιλίας, την οποία αρχίζει να εκμεταλλεύεται μετά το 1550 μ.Χ.

4. Συνέπειες

Οι ανακαλύψεις αποτελούν σημείο καμπής για την Ευρώπη και οι συνέπειες που καταγράφονται είναι πολλές.
Νέα προϊόντα από τις περιοχές που έχουν ανακαλυφθεί όπως η ντομάτα, η πατάτα, το καλαμπόκι, το σκόρδο, το κακάο και η γαλοπούλα, κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές αγορές και γίνονται αναπόσπαστο μέρος του διαιτολογίου των Ευρωπαίων. Επίσης, προϊόντα όπως, η ζάχαρη, ο καφές, το ρύζι, το βαμβάκι και τα μπαχαρικά εισάγονται στην Ευρώπη σε μεγάλες ποσότητες και δεν αποτελούν πλέον είδη πολυτελείας.
Η ανακάλυψη χρυσού και ασημιού στο Νέο Κόσμο είχε ως αποτέλεσμα την εισροή πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη επιφέροντας σημαντικές οικονομικές αλλαγές. Ένα τεράστιο κύμα πληθωρισμού κατακλύζει την Ευρώπη. Τα ημερομίσθια και οι τιμές των προϊόντων εκτοξεύονται στα ύψη, δίνοντας στην Ευρώπη μία τεχνητή ευημερία. Το φαινόμενο αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του πληθωρισμού και την ευημερία του εμπορίου. Η κοπή νομισμάτων βοηθά, ώστε να αναπτυχθούν οι συναλλαγές, και το εμπορικό έλλειμμα της Ευρώπης έναντι αυτού της Ασίας που ισοσκελίζεται. Σημαντικές ήταν και οι επιπτώσεις που προκάλεσαν οι ανακαλύψεις στον τομέα της υγείας. Από την Αμερική μεταφέρθηκε στην Ευρώπη η μεταδοτική νόσος γνωστή με το όνομα σύφιλη. Η ασθένεια αποτέλεσε μάστιγα για όλες τις κοινωνικές τάξεις της Ευρώπης των νεώτερων χρόνων.
Η ανακάλυψη νέων δρόμων αποδυναμώνει το μονοπώλιο του ανατολικού εμπορίου που διατηρούσαν οι Ιταλικές πόλεις. Συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν η μετατόπιση του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού βάρους από τη νότια στην δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στις χώρες που βρέχονταν από τον Ατλαντικό.
Ο στυγνός τρόπος εκμετάλλευσης των ιθαγενών από τους Ευρωπαίους είχε ως αποτέλεσμα τη δραματική μείωση του πληθυσμού της Αμερικής, από ογδόντα σε δέκα εκατομμύρια ανθρώπους, μέσα στην διάρκεια εκατό χρόνων (1500 έως 1600 μ.Χ.). Για πρώτη φορά τίθεται θέμα ανθρώπινων δικαιωμάτων, μια προσπάθεια όμως που δεν είχε ουσιαστικά αποτελέσματα.
Αυτό όμως που πραγματικά συγκλόνισε την Ευρώπη, ήταν η μεταβολή της αντίληψης που είχαν οι Ευρωπαίοι για τον πλανήτη. Οι γεωγραφικές και χαρτογραφικές γνώσεις των Ευρωπαίων επεκτείνονται λόγω των ταξιδιών. Αρχίζουν να αντιλαμβάνονται το μέγεθος του πλανήτη και η σφαιρικότητα της γης επαληθεύεται. Οι κάτοικοι της Ευρώπης του Ύστερου Μεσαίωνα πίστευαν πως είναι το κέντρο του κόσμου και πως ο πολιτισμός τους ήταν μοναδικός μιας και βασιζόταν στη μόνη αληθινή θρησκεία. Μέσω των ταξιδιών οι Ευρωπαίοι έρχονται σε επαφή με τους λαμπρούς πολιτισμούς των Κινέζων και των Ιαπώνων στην Ασία, και των Ατζέκων και Ίνκας στην Αμερική. Η πίστη περί ανωτερότητας του πολιτισμού τους κλονίζεται, αφού οι προαναφερθέντες πολιτισμοί δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό Χαρακτηριστική είναι η επιστολή του Κορτές προς το βασιλιά της Ισπανίας όπου περιγράφει τον πολιτισμό των Ατζέκων : «Στις συναναστροφές και στις συναλλαγές των ανθρώπων αυτής της μεγάλης πόλης υπάρχει σχεδόν ο ίδιος τρόπος ζωής όπως στην Ισπανία, και με τόση αξία και αρμονία όπως εκεί, λαμβάνοντας δε υπόψη ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι βάρβαροι και τόσο απομακρυσμένοι από τη γνώση του Θεού κι από την επικοινωνία με τα άλλα έθνη που έχουν λογικό, είναι αξιοθαύμαστο το τι έχουν κατορθώσει στα πάντα».
Τα μεσαιωνικά πρότυπα και η αυθεντία της εκκλησίας κλονίζονται. Οι κάτοικοι της Ευρώπης απομακρύνονται από τη δογματική διδασκαλία και για πρώτη φορά τίθεται ζήτημα διαχωρισμού θρησκείας και επιστήμης. Ο αναβρασμός που επικρατεί βοηθά στην πρόσληψη και διάδοση μεταρρυθμιστικών ιδεών του Λούθηρου και του Καλβίνου, που αντιτάσσονται στην αυθεντία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

* Ο κ. Δημ. Αγγελής γεννήθηκε το 1975 στα Γιάννενα. Είναι συντηρητής αρχαιοτήτων και ιστορικός.

Βιβλιογραφία
1. Αρβελέρ Ελένη, Aymard Maurice: Οι Ευρωπαίοι, νεότερη και σύγχρονη εποχή, (τόμος Β΄), Εκδόσεις Σαββάλας, 2000 , σσ. 13-15, 24, 47-48
2. Berstein Seirge, Milza Pierre: Ιστορία της Ευρώπης – Από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στα Ευρωπαϊκά Κράτη 5ος -18ος Αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1997, σσ. 281-291
3. Burns E.: Ευρωπαϊκή Ιστορία (πρώτος τόμος), Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1983, σσ. 162-165
4. Le Goff Jacques: Η Ευρώπη γεννήθηκε το μεσαίωνα;, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2006, σσ. 346-347
5. Mollat Michael Du Jourdin: Η Ευρώπη και η θάλασσα, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 1998, σσ. 76-78, 113
6. Ράπτης Κ.: Γενική Ιστορία της Ευρώπης από τον 6ο έως τον 18ο αιώνα, (τόμος Α’), Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Πάτρα 1999, σσ. 112, 133-138
7. Τσβετάν Τοντόροφ: Η κατάκτηση της Αμερικής, Εκδόσεις Νήσος, 2004, σσ. 194, 202

Posted in εγκυκλοπαιδικές σελίδες | 1 Comment »

Μικρό αφιέρωμα στον Κάρολο Δαρβίνο

Posted by tofistiki στο 15/09/2009

Το 2009 δεν είναι μονάχα «έτος Γιάννη Ρίτσου» για τους Έλληνες, είναι επίσης, και μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα, «έτος Δαρβίνου» καθώς έχουν περάσει 200 χρόνια απ’ τη γέννηση ενός από τους μεγαλύτερους επιστήμονες όλων των εποχών, που τοποθετείται στο ίδιο επίπεδο με τον Γαλιλαίο, τον Νεύτωνα, τον Αϊνστάιν και πολλά άλλα γνωστά ή λιγότερο γνωστά πρόσωπα της ορθολογικής πνευματικής δημιουργίας των ανθρώπων.
Το «Φιστίκι» θεώρησε χρέος του να αφιερώσει λίγες σελίδες του στον Δαρβίνο και τη θεωρία της εξέλιξης.

Κάρολος Δαρβίνος

Γράφει, ο Μήτσος Πληγωνιάτης

Ο Κάρολος Ροβέρτος Δαρβίνος (Charles Robert Darwin) γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1809. Ήταν παιδί οικογένειας επιστημόνων αλλά περιέργως η διανοητική του ανάπτυξη υπήρξε αργή. Στο σχολείο του Σρούσμπερυ, όπου άρχισε να φοιτά το 1818, υπήρξε μέτριος μαθητής. Στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου τον έστειλαν το 1825 για ιατρικές σπουδές, απέτυχε, επειδή αποστρεφόταν τις παραδόσεις και η παρακολούθηση χειρουργικών επεμβάσεων του προξενούσε αηδία. Άφησε το Εδιμβούργο το 1827 για να ακολουθήσει θεολογικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Παραμελούσε τις σπουδές του, αλλά γνωρίστηκε με μερικούς επιφανείς επιστήμονες, και συγκεκριμένα με τον Τζον Χένσλοου, καθηγητή της Βοτανικής, που τον παρακίνησε να ενδιαφερθεί για τη Φυσική Ιστορία.
Το 1831, με σύσταση του Χένσλοου, ο Δαρβίνος επιβιβάστηκε στο πολεμικό πλοίο «Μπιγκλ» ως φυσιοδίφης για ένα επιστημονικό υδρογραφικό ταξίδι στη Νότιο Αμερική και στον Ειρηνικό Ωκεανό. Το ταξίδι αυτό κράτησε σχεδόν πέντε χρόνια. Στα ηφαιστειογενή νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου ελέγχει προσωπικά την εγκυρότητα του συγγράμματος του Τσαρλς Λάιελ «Αρχές της Γεωλογίας», αποδεχόμενος το δόγμα του ομοιομορφισμού, ότι δηλαδή η εφαρμογή των φυσικών νόμων δια μέσου των γεωλογικών αιώνων είναι ομοιόμορφη.
Στη Βραζιλία έρχεται σε επαφή για πρώτη φορά με το τροπικό δάσος και στην Αργεντινή ανακαλύπτει τα πρώτα απολιθώματα. Στη Γη του Πυρός συναντά μια φυλή τόσο πρωτόγονη, που δύσκολα θα χαρακτηριζόταν ανθρώπινη. Στη Χιλή υπήρξε μάρτυρας σεισμού και παρατήρησε τις επιδράσεις του στην ανύψωση του εδάφους και τη σχέση του με ηφαιστειακή έκρηξη. Στα υψίπεδα των Άνδεων τον δάγκωσαν νοσογόνα έντομα. Μετά από τα νησιά Γκαλαπάγκος επισκέφθηκε την Ταϊτή, τη Νέα Ζηλανδία, την Αυστραλία, τη Νήσο Μαυρίκιο, τη Νότιο Αφρική, τα νησιά της Αγίας Ελένης και της Αναλήψεως και επέστρεψε στην Αγγλία τον Οκτώβριο του 1836.
Όλο το έργο του στηρίζεται στις παρατηρήσεις και στη συλλογή υλικού κατά τη διάρκεια του επιστημονικού αυτού ταξιδιού. Τα ενδιαφέροντα του Δαρβίνου ήταν, αρχικά, γεωλογικά και οι παρατηρήσεις του οδήγησαν στη συγγραφή τεσσάρων βιβλίων: Ημερολόγιο Ερευνών για τη Γεωλογία και τη Φυσική Ιστορία των Τόπων Επίσκεψης του «Μπιγκλ», Δομή και Κατανομή των Κοραλλιογενών Υφάλων, Γεωλογικές Παρατηρήσεις σε Ηφαιστειογενή Νησιά και Γεωλογικές Παρατηρήσεις στη Νότιο Αμερική.
Τα αξιόλογα όμως αυτά έργα του επισκιάστηκαν από την διατύπωση της θεωρίας της εξέλιξης, με αποτέλεσμα να παραμεληθούν από τους μεταγενέστερους, παρ’ όλο που υπήρξαν θεμελιακά για το μετέπειτα έργο του.
Η κύρια συνεισφορά του όμως, στην επιστήμη ήταν διαφορετική. Όταν ξεκίνησε το ταξίδι του «Μπιγκλ» δεν αμφέβαλλε για το αμετάβλητο των ειδών. Μερικά όμως ερωτήματα βασάνιζαν τη σκέψη του: γιατί τόσα πολλά παρόμοια ζώα ζουν σε γεωγραφικές περιοχές τόσο απομακρυσμένες μεταξύ τους; Γιατί η νοτιοαμερικανική Ρέα (στρουθοκάμηλος) μοιάζει τόσο πολύ με την αφρικανική στρουθοκάμηλο; Και γιατί οι ζωικοί πληθυσμοί γειτονικών περιοχών μοιάζουν αλλά δεν είναι ταυτόσημοι; Γιατί τα πουλιά και οι χελώνες των νησιών Γκαλαπάγκος ήταν διαφορετικά, αν και οι φυσικές συνθήκες των νησιών φαίνονταν ταυτόσημες;
Μετά την επιστροφή του, ο Δαρβίνος κατάλαβε ότι τα ερωτήματα αυτά και πολλά ακόμη από τη Συγκριτική Ανατομία, την Εμβρυολογία, την Ταξινομική, τη Βιογεωγραφία και την Παλαιοντολογία θα μπορούσαν ικανοποιητικά να εξηγηθούν, αν το είδος δεν παρέμενε αμετάβλητο αλλά εξελίσσονταν σε άλλα είδη από έναν κοινό πρόγονο.
Ο νεαρός φυσιοδίφης που απέπλευσε με το «Μπιγκλ» δεν ήταν ένας πεπειραμένος επιστήμονας αλλά ένας άσημος θεολόγος, εφοδιασμένος με θάρρος και απλή, καθαρή λογική. Ο άνθρωπος που επέστρεψε από την πεντάχρονη αποστολή αναδείχθηκε ως ο κορυφαίος βιολόγος του 19ου αιώνα.
Από όσα παρατηρούσε του είχε δημιουργηθεί η πεποίθηση ότι η αφήγηση της Δημιουργίας στη Βίβλο ήταν έκδηλα σφαλερή. Είχε υιοθετήσει τον κριτικό τρόπο σκέψης.
Όσο συνειδητοποιούσε τη μεγάλη σημασία της θεωρίας του της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής, τόσο περισσότερο αφοσιωνόταν στη μελέτη της.
Λίγους μήνες μετά την επιστροφή του από το πεντάχρονο ταξίδι του με το «Μπιγκλ», άρχισε να εκδηλώνει, με αυξανόμενη συχνότητα, τα συμπτώματα κάποιας ασθένειας, που τον καθήλωσαν σε μια κατάσταση ημι-αναπηρίας.
Παρά την αρρώστια του ο Δαρβίνος κατόρθωσε να επιτελέσει κολοσσιαίο επιστημονικό έργο.
Από το 1846 ως το 1854 αφοσιώθηκε στη συστηματική μελέτη των ζωντανών και απολιθωμένων Θυσανόποδων Καρκινοειδών. Η επίπονη αυτή εργασία ήταν μια προσωπική εμπειρία του εύρους της ποικιλότητας των ειδών και των προβλημάτων της Ταξινομικής, τόσο ουσιώδη για την έρευνα της καταγωγής των ειδών.
Ο Δαρβίνος ανακάλυψε τα πλεονεκτήματα της ύπαρξης δύο φύλων στα φυτά και τα ζώα, αφού διασφάλιζαν τη διασταυρωτική γονιμοποίηση˙ αργότερα έγινε γνωστό ό,τι επιτυγχάνεται έτσι η ανταλλαγή γονιδίων.
Ο Δαρβίνος ήταν ήδη ένας διάσημος φυσιοδίφης και το συνθετικό του έργο για την εξέλιξη βρισκόταν προς το τέλος του. Τότε, στις 18 Ιουνίου 1858, έλαβε ξαφνικά από έναν άγνωστό του φυσιοδίφη, τον Άλφρεντ Ρ. Γουάλας, που βρισκόταν τότε στο Μαλαϊκό Αρχιπέλαγος, μια σύντομη αλλά πλήρη έκθεση συμπερασμάτων, ταυτόσημων με τα δικά του, για την εξέλιξη και τη φυσική επιλογή.
Ο φόβος του Δαρβίνου μπροστά στον κίνδυνο ότι κάποιος άλλος θα τον προλάβαινε σε ένα έργο, για το οποίο είχε αφιερώσει είκοσι χρόνια της ζωής του, ήταν μεγάλος και την κατάσταση έσωσαν οι Λάιελ και Χούκερ, που επέμειναν ώστε να ανακοινώσουν από κοινού ο Δαρβίνος και ο Γουάλας τα αποτελέσματά τους στη Λιγναία Εταιρεία του Λονδίνου. Δημοσίευσε μια «περίληψη» του έργου του, την περίφημη Προέλευση των Ειδών, που εξαντλήθηκε αμέσως.
Το σύγγραμα αυτό στάθηκε η αιτία να αποκτήσει εχθρούς, που ανήκαν σε δύο κατηγορίες: στην πρώτη κατηγορία συγκαταλέγονταν επιστήμονες της παλαιάς σχολής (Άνταμ Σέντζγουικ, Ρίτσαρντ Όουεν). Στη δεύτερη κατηγορία ανήκαν οι υποστηρικτές της κατά γράμμα θρησκευτικής πίστης, διότι αν η εξελικτική θεωρία ήταν σωστή, τότε η περιγραφή της Δημιουργίας στο βιβλίο της Γενέσεως της Π. Διαθήκης ήταν λανθασμένη και ακόμη, αν η εξέλιξη ενεργούσε αυτόματα μέσω της φυσικής επιλογής, τότε δεν υπήρχε χώρος για θεϊκή επέμβαση στη δημιουργία των φυτών, των ζώων και του ανθρώπου. Ως προέκταση και διεύρυνση των απόψεων που εξέθετε στην Προέλευση των Ειδών, ο Δαρβίνος δημοσίευσε μεταξύ 1868-1872, τρία ακόμη βιβλία.

Η θεωρία της εξέλιξης των ειδών
Γράφει ο Κώστας Παναγιώτου

Η έννοια της εξέλιξης είχε προταθεί και παλαιότερα από Γάλλους φιλόσοφους (τους Μοντεσκέ, Μοπερτουί, Ντιντερό) και από τον ίδιο τον παππού του Δαρβίνου, τον Έρασμο Δαρβίνο, που πρώτος σχεδίασε ένα γενεαλογικό δέντρο, από τους μονοκύτταρους οργανισμούς ως τον άνθρωπο.
Ο Δαρβίνος όμως ήταν ο πρώτος που στήριξε τη θεωρία της οργανικής εξέλιξης με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία και καθόρισε με ποιον τρόπο η διεργασία της φυσικής επιλογής επιφέρει την προσαρμογή, αλλά απέφυγε για χρόνια να δημοσιεύσει τις ανακαλύψεις του.
Είναι γνωστό ότι η θεωρία της εξέλιξης, όταν διατυπώθηκε από τον Δαρβίνο στο πρωτοποριακό «Η καταγωγή των ειδών» το 1859, προκάλεσε πραγματικό σάλο στην Αγγλία και ισχυρές αντιδράσεις από εκκλησιαστικούς παράγοντες. Σε λίγα χρόνια όμως, η μάχη στο χώρο της επιστήμης είχε κερδηθεί. Η θεωρία της εξέλιξης γονιμοποίησε σχεδόν άμεσα τη σκέψη και την έρευνα, όσο καμιά άλλη στο χώρο της βιολογίας και της ανθρωπολογίας. Έτσι, όταν το 1871 ο Δαρβίνος εξέδωσε το έργο «Η καταγωγή του ανθρώπου», όπου διατυπώνεται ευθέως η «βέβηλη» σκέψη ότι ο σημερινός άνθρωπος και ο σημερινός πίθηκος έχουν κοινούς προγόνους, οι αντιδράσεις ήταν πολύ ηπιότερες. Ακόμα και οι εκκλησιαστικοί παράγοντες δεν έβρισκαν τρόπο να διαμαρτυρηθούν αποτελεσματικά και επέλεξαν την πλήρη αποδοχή.
Πρόσφατα δημοσιεύθηκε στους New York Times ένα άρθρο, που ζητούσε την εγκατάλειψη του όρου Δαρβινισμός ή έστω το «θεωρία εξέλιξης του Δαρβίνου», με το σκεπτικό πως παρόμοια ορολογία αφήνει να εννοηθεί πως υπάρχουν και διαφορετικές θεωρίες εξέλιξης (όπως π.χ. η θεωρία του ευφυούς σχεδιασμού) ή πως ό,τι γνωρίζουμε για την φυσική επιλογή προέρχεται απλά απ’ τις παρατηρήσεις που έκανε ένας άνθρωπος στα μέσα του 19ου αιώνα, μη λογαριάζοντας τα 150 χρόνια ερευνητικής επαλήθευσης που ακολούθησαν (γονίδια, DNΑ/RNA, αναπτυξιακή βιολογία, μελέτη απολιθωμάτων, κλπ).
Η ταύτιση της εξέλιξης με τον Δαρβίνο, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, οδήγησε σε περισσότερα προβλήματα υιοθέτησης της θεωρίας της φυσικής επιλογής απ’ όσα θα συναντούσαμε αν έμενε ανώνυμη, όπως μια οποιαδήποτε άλλη επαρκώς τεκμηριωμένη επιστημονική θεωρία. Στις 21 Ιουνίου του 2006, μπροστά στη σθεναρή αντίσταση των υποστηρικτών των εναλλακτικών (κυρίως θεολογικών) θεωριών για τη διδαχή του μαθήματος της Εξέλιξης στα δημόσια σχολεία των ΗΠΑ, 68 απ’ τις σημαντικότερες επιστημονικές ακαδημίες εθνών του πλανήτη (μεταξύ των οποίων και η Ακαδημία Αθηνών) συνυπέγραψαν κοινή δήλωση για τη διδασκαλία της Εξέλιξης. Σύμφωνα με το δελτίο τύπου, που κυκλοφόρησε, στην κοινή δήλωση τονιζόταν ο κίνδυνος που ελλοχεύει: «στα μαθήματα φυσικών επιστημών που διδάσκονται σε ορισμένα δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα, αποκρύπτονται, διαψεύδονται ή συγχέονται επιστημονικά γεγονότα, δεδομένα και επιβεβαιωμένες θεωρίες, οι οποίες αφορούν την αρχή της δημιουργίας και την εξέλιξη της ζωής στη Γη, με θεωρίες μη επιστημονικά τεκμηριωμένες».
Το ζήτημα πολλές φορές είναι ακριβώς αυτό: οι μη επιστημονικά τεκμηριωμένες θεωρίες! Δεν είναι λίγοι οι υποστηρικτές του ευφυούς σχεδιασμού που αντιδρούν στη δήθεν αδικία που τους έστησε η επιστημονική κοινότητα. Λένε: απ’ τη στιγμή που ούτε η θεωρία του Δαρβίνου είναι πλήρως αποδεδειγμένη, γιατί λοιπόν τα παιδιά να μη διδάσκονται και τις διάφορες εναλλακτικές; Αυτό το εκ πρώτης όψεως «δίκαιο αίτημα» απ’ την πλευρά πολλών βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος που δημιουργείται, αν και νομίζω μπορεί να απαντηθεί με δύο πολύ απλά επιχειρήματα:
1) Η Θεωρία της Εξέλιξης μπορεί να μην είναι πλήρης, αλλά τα ευρήματα που υποστηρίζουν την ύπαρξή της είναι τόσα πολλά και τόσο εξαιρετικά τεκμηριωμένα που αφήνουν πρακτικά μηδαμινό χώρο για τη συνύπαρξη οποιασδήποτε άλλης, εναλλακτικής θεώρησης. Εκτός αυτού, η Εξέλιξη που βασίζεται στη φυσική επιλογή είναι ένας επιστημονικός κλάδος που συνεχίζει ακόμα και σήμερα (150 χρόνια μετά…) να προσφέρει πορίσματα και να ενισχύεται συνεχώς, χάρη στη διαπεδιακή συνεισφορά πολλών άλλων γνωστικών αντικειμένων.
2) Το ότι κάποιος δεν πιστεύει στην επιστημονική προσέγγιση για την εξήγηση της Φύσης δε σημαίνει πως η Πολιτεία είναι υποχρεωμένη να βασίσει το εκπαιδευτικό της σύστημα σε σαθρές αντιεπιστημονικές θεωρίες.
Δεν γίνεται να συζητάμε βάζοντας δύο διαφορετικές θεωρίες (μία τεκμηριωμένη από επιστήμονες και μία από θεολόγους) στο ίδιο επίπεδο, λες και είναι ισοδύναμες, επειδή είναι απλά διαφορετικές γνώμες που μιλάνε για το ίδιο πρόβλημα.
Φανταστείτε το παραπάνω σαν να σας έλεγε κάποιος «ο γάιδαρος πετάει»! Στη μία περίπτωση έχουμε δεκάδες ενδείξεις ότι ο γάιδαρος δε γίνεται να πετάει καθώς βιολογικά δεν έχει τις δομές, το βάρος, κλπ που θα του το επέτρεπαν αλλά και γιατί θα αψηφούσε τους νόμους της φυσικής (βαρύτητα, άνωση, κλπ). Απ’ την άλλη έχουμε τους υποστηρικτές των «μυστικών ικανοτήτων» του γαϊδάρου καθότι το γράφει ένα θεόπνευστο βιβλίο ή το είπε κάποιος προφήτης 2000 χρόνια πριν. Αν σας φάνηκε υπερβολικό έως γελοίο το παραπάνω παράδειγμα, αναλογιστείτε απλώς ότι υπάρχουν εκατοντάδες Δημιουργιστές που διατυμπανίζουν πως η Γη είναι μόλις 10000 ετών… (ανεξάρτητα αν τα αδιάσειστα επιστημονικά στοιχεία ραδιοχρονολόγησης μιλάνε για κάπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια)

Και η αρχαιοελληνική άποψη
Γράφει ο Δημ. Γερμιώτης

Πρώτοι οι Ελεάτες φιλόσοφοι, (οι διανοητές της Κάτω Ιταλίας, που με κέντρο την πόλη Ελαία δημιούργησαν μιαν από τις πρώτες φιλοσοφικές σχολές, αρχηγέτες της οποίας θεωρούνται ο Ξενοφάνης – μολονότι Κολοφώνιος – και ο μαθητής του Παρμενίδης) διατύπωσαν τη γνώμη ότι ο κόσμος είναι αγέννητος, αιώνιος και άφθαρτος. Όπως λέει ο Ξενοφάνης
ΑΓΕΝΝΗΤΟΝ ΚΑΙ ΑΙΔΙΟΝ ΚΑΙ ΑΦΘΑΡΤΟΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟΝ
Δηλαδή αγέννητος, αιώνιος και άφθαρτος είναι ο κόσμος

Ο Αναξαγόρας, το διατυπώνει με μεγαλύτερη σαφήνεια. Κανένα πράγμα δε δημιουργείται ούτε εξαφανίζεται, αλλά από την ανάμιξη υπαρχόντων πραγμάτων δημιουργούνται νέα ενώ με τον διαχωρισμό αποσυντίθενται. Έτσι καλύτερα θα ήταν να λέμε τη γένεση σύνθεση και τη φθορά αποχωρισμό:
ΟΥΔΕΝ ΓΑΡ ΧΡΗΜΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΟΥΔΕ ΑΠΟΛΛΥΤΑΙ
ΑΛΛ’ ΥΠΟ ΕΟΝΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΣΥΣΜΙΓΕΤΑΙ ΤΕ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ.
ΚΑΙ ΟΥΤΩΣ ΑΝ ΟΡΘΩΣ ΚΑΛΟΙΕΝ ΤΟ ΓΙΝΕΣΘΑΙ ΓΕ ΣΥΜΜΙΣΓΕΣΘΑΙ
ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΛΛΥΣΘΑΙ ΔΙΑΚΡΙΝΕΣΘΑΙ

Δηλαδή: Κανένα πράγμα δε δημιουργείται ούτε χάνεται, αλλά από υπάρχοντα πράγματα συντίθεται ή αποχωρίζεται ώστε πιο σωστά θα λέγαμε τη δημιουργία σύνθεση και την απώλεια αποχωρισμό
Από τη διατύπωση αυτή του Αναξαγόρα φθάσαμε στο πασίγνωστο ρητό:

ΜΗΔΕΝ ΕΚ ΤΟΥ ΜΗ ΟΝΤΟΣ ΓΙΝΕΣΘΑΙ
ΜΗΔΕ ΕΙΣ ΤΟ ΜΗ ΟΝ ΦΘΕΙΡΕΣΘΑΙ

που αποδίδεται στον Δημόκριτο τον Αβδηρίτη.
Λογική συνέπεια της αρχής της αφθαρσίας του υλικού κόσμου είναι αφενός μεν πως είναι αιώνιος, αφετέρου δε πως δεν έχει κάποια αρχή. Άρα ο φυσικός κόσμος δε δημιουργήθηκε από κανέναν και από πουθενά.
Όσον αφορά την προέλευση του ανθρώπου, μετά από τον Αναξίμανδρο που έλεγε ΕΞ ΑΛΛΟΕΙΔΩΝ ΖΩΩΝ ΕΓΕΝΕΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ο Αριστοτέλης δίδασκε για την ιστορία τής ζωής και των ανθρώπων:
Η ΓΑΡ ΦΥΣΙΣ ΜΕΤΑΒΑΙΝΕΙ ΣΥΝΕΧΩΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΑΨΥΧΩΝ ΕΙΣ ΤΑ ΖΩΑ, ΔΙΑ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ ΜΕΝ, ΟΥΚ ΟΝΤΩΝ ΔΕ ΖΩΩΝ, ΟΥΤΩΣ ΩΣΤΕ ΔΟΚΕΙΝ ΠΑΜΠΑΝ ΜΙΚΡΟΝ ΔΙΑΦΕΡΕΙΝ ΘΑΤΕΡΟΝ ΘΑΤΕΡΟΝ ΤΩ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΑΛΛΗΛΟΙΣ
Δηλαδή: Η φύση μεταβαίνει συνεχώς από τα άψυχα στα ζώα, διαμέσου των ζώντων που δεν είναι ζώα (π.χ. τα φύλλα των φυτών, οι μικροοργανισμοί), με αποτέλεσμα τα συγγενή μεταξύ τους (έμβια όντα) να φαίνεται ότι διαφέρουν ελάχιστα (Α-Ι, περί Ζώων Μορίων, 681, α31).

 

Η εικόνα είναι παρμένη από τη Βικιπαίδεια

Posted in Περιοδικό, εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

 
Αρέσει σε %d bloggers: