Το Φιστίκι

ηλε-περιοδικό ευτράπελης ύλης, φωταδιστικό και κουλτουριάρικο

H αχαλίνωτη φαντασία του Zοζέ Σαραμάγκου

Posted by tofistiki στο 02/12/2011

Άρθρο του Δημήτρη Σαραντάκου που θα δημοσιευτεί στα «Αιγινήτικα Νέα»

Ένας από τους σύγχρονους συγγραφείς που αγαπώ είναι και ο Πορτογάλος Ζοζέ Σαραμάγκου, που πέθανε πέρυσι σε ηλικία 88 ετών. Δε θα παραθέσω βιογραφικά στοιχεία, ούτε θα αναφέρω τα βιβλία του, για τα οποία του απονεμήθηκε το 1998 το βραβείο Νόμπελ. Αυτά μπορεί να τα βρει ο καθένας στο Διαδίκτυο. Θα γράψω για τη ζωντανή του σκέψη, την τολμηρή του φαντασία και το ήθος του, σ’ αυτά δηλαδή που τον κράτησαν νέο ως το τέλος της ζωής του.

Δείγμα της αειθαλούς νεανικότητάς του είναι το ότι το 2005, δηλαδή σε ηλικία 83 ετών, αγόρασε ηλεκτρονικό υπολογιστή, έμαθε να τον χειρίζεται, συνδέθηκε με το Διαδίκτυο και δημιούργησε δικιά του ιστοσελίδα. Στο σημείο αυτό μου θύμισε κάποιους δικούς μας ανθρώπους, την αξέχαστη Γωγώ Κουλικούρδη, που κι εκείνη σε μεγάλη ηλικία εξοικειώθηκε με την Πληροφορική, αλλά και τον Φραγκίσκο τον Κάππο, τον Γιώργο τον Μαρίνο και τη Μαίρη τη Γαλάνη-Κρητικού, που βεβαίως είναι πολύ νεώτεροι, αλλά οπωσδήποτε έχουν κάμψει τον Μαλέα των εξήντα ετών και οι οποίοι επίσης εντρυφούν στην Πληροφορική.

Για να επανέλθω όμως στον Ζοζέ Σαραμάγκου, αναφέρω πως τα δυο τελευταία βιβλία του που διάβασα είναι το «Τετράδιο» και το «Τελευταίο τετράδιο» (και τα δύο σε έκδοση Καστανιώτη), περιέχουν τις αναρτήσεις του στο προσωπικό του ιστολόγιο, στα χρόνια 2008 – 2010, δηλαδή λίγο πριν πεθάνει. Στα κείμενα αυτά καθρεφτίζεται πολύ εμφαντικά η ζωντάνια του μυαλού του και το ενδιαφέρον με το οποίο παρακολουθούσε τα πνευματικά, πολιτιστικά και πολιτικά γεγονότα.

Ήταν ως το τέλος της ζωής του μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Πορτογαλίας, καθώς όμως ήθελε πάντα να λέει και να γράφει τις απόψεις του, αδιαφορώντας αν αυτές ήταν «εκτός της γραμμής» του κόμματος, τους είχε γίνει σχεδόν ανυπόφορος, αλλά δεν τολμούσαν να τον διαγράψουν. Φαίνεται πως το πορτογαλικό κόμμα δεν έχει ανακαλύψει τις μετά θάνατον αποκαταστάσεις.

Όσον αφορά την τόλμη της φαντασίας του, εκτός από τα βιβλία του «Πέτρινη σχεδία», «Περί τυφλότητας» και «Περί φωτίσεως», που είχα διαβάσει παλαιότερα και με γοήτευσαν, για την αχαλίνωτη φαντασία στη σύλληψη, όσο και για την  ευρηματική πλοκή τους, το τελευταίο που έπεσε στα χέρια μου, είναι το «Περί θανάτου», στο οποίο ο Σαραμάγκου εξετάζει το ενδεχόμενο να πάψει να υφίσταται ο θάνατος σε μια χώρα!

Στη χώρα αυτή ξαφνικά ο θάνατος  παύει απλά να υφίσταται. Οι γέροι αρνούνται να πεθάνουν, τα σωστικά  συνεργεία ανασύρουν από αυτοκίνητα ανθρώπους που δε θα έπρεπε να είναι, αλλά είναι  ζωντανοί, και αν κάποιος θέλει να αυτοκτονήσει απλά δε μπορεί. Και εκεί  που στην αρχή όλη τη χώρα την κυριεύει κλίμα ευφορίας, σιγά σιγά  αρχίζουν να εμφανίζονται προβλήματα. Οι οίκοι ευγηρίας προειδοποιούν πως δε χωράνε άλλους ηλικιωμένους, οι γιατροί στα νοσοκομεία βλέπουν ασθενείς να υποφέρουν, αλλά να μην μπορούν να πεθάνουν και να ησυχάσουν, οι  ασφαλιστικές εταιρίες χρεοκοπούν, οι νεκροθάφτες μένουν άνεργοι, αλλά και το ίδιο ασφαλιστικό  σύστημα της χώρας κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα με την προοπτική η  χώρα να γίνει ένας γιγαντιαίος οίκος ανήμπορων ηλικιωμένων.

Κοντά σε όλα αυτά η εκκλησία, χάνοντας τον φόβο του θανάτου, χάνει και τις φενάκες για τη μετά θάνατον ζωή, την ανταμοιβή του παραδείσου ή την τιμωρία της κόλασης, καθώς και την υπόσχεση της δεύτερης  παρουσίας, δηλαδή όλον τον εξοπλισμό επιβολής της και βλέπει την επιρροή της να μειώνεται. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας μας περιγράφει όλες τις  ανατροπές που θα έφερνε στην καθεστηκυία τάξη μιας κοινωνίας η απουσία  του θανάτου. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, εκκλησία, ασφαλιστικές εταιρίες  βρίσκονται σε απίστευτη αταξία και ξαφνικά ανακαλύπτεις πως η κοινωνίας  μας έτσι όπως είναι δομημένη όσο και να προσποιείται πως αποστρέφεται τον θάνατο, απλά  δεν μπορεί να δουλέψει χωρίς αυτόν.

Το εύρημα του βιβλίου είναι πως, για να βγούνε από το αδιέξοδο, οι κυβερνώντες τη χώρα καταφεύγουν στην υπηρεσία της Μαφφίας! Επίτηδες το γράφει με δύο φι για να τη διακρίνει από τη γνωστή εγκληματική οργάνωση. Αυτή η Μαφφία αναλαμβάνει, έναντι αδρής αμοιβής, να πιάνει τους ανθρώπους που θα έπρεπε να είχαν πεθάνει (υπέργηρους, τραυματίες κλπ) και τους μεταφέρει σε άλλη χώρα, όπου ο  θάνατος λειτουργεί, (γιατί, κατά τον συγγραφέα, ο θάνατος υφίσταται χωριστά για κάθε χώρα και για κάθε πλάσμα).

Και ενώ όλοι φαίνεται να  ξαναβρίσκουν το ρυθμό τους ο θάνατος επανέρχεται με τη μορφή μιας  πανέμορφης γυναίκας 36 ετών, που υπογράφει σαν «η θάνατος» (με μικρό το αρχικό, σαν ένδειξη σεβασμού προς τον αληθινό θάνατο, που τον αναφέρει πάντα με κεφαλαίο το αρχικό – και να μη ξεχνάμε πως στα πορτογαλικά η λέξη είναι θηλυκού γένους:  a morte) και η οποία είναι απλή υπάλληλος ληξιαρχείου.

Στο βιβλίο αυτό ο Σαραμάγκου μπορεί επιφανειακά να φαίνεται κυνικός, αλλά αυτό που κυριαρχεί, χωρίς όμως να εκφράζεται καθαρά (και καλά κάνει) είναι η άποψη πως χωρίς τον θάνατο δεν  υφίσταται η χαρά της ζωής, δεν κατανοείς πόση αξία έχει απλά το να είσαι ζωντανός.

Το μόνο, κατά τη γνώμη μου, μειονέκτημα του βιβλίου είναι ο τρόπος γραφής του, που το κάνει πολύ δύσκολο στο διάβασμα βιβλίο. Αφθονούν φράσεις τεραστίου μεγέθους, που πιάνουν πολλές σειρές και κάποιες σελίδες ολόκληρες (!) χωρίς να κόβονται με τελείες σε μικρότερες. Ουσιαστικά μοιάζει σα να μη χρησιμοποιεί τελείες.

Πάντως, συμπερασματικά, είναι βιβλίο που αξίζει να το διαβάσει κανείς.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: