Το Φιστίκι

ηλε-περιοδικό ευτράπελης ύλης, φωταδιστικό και κουλτουριάρικο

Archive for Σεπτεμβρίου, 2009

ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ – ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΕΣΑΝ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ

Αναρτήθηκε από τον/την tofistiki στο 22/09/2009

Οι εγκυκλοπαιδικές σελίδες μας

Γράφει ο Δημήτρης Αγγελής*

Οι κάτοικοι της Ευρώπης, μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα, είχαν συγκεχυμένες απόψεις για τον υπόλοιπο κόσμο και για τη δομή του πλανήτη. Οι γνώσεις τους για αυτά τα θέματα ήταν ένα συνονθύλευμα παρατηρήσεων, διηγήσεων από εμπόρους και περιηγητές, θεολογικών απόψεων που ήταν στηριγμένες στο πτολεμαϊκό σύστημα καθώς και λαϊκών δοξασιών και μύθων.
Οι Ευρωπαίοι, πίστευαν πως είναι το κέντρο του κόσμου και ο μοναδικός πολιτισμός με τον οποίο ήταν σε άμεση επαφή, ήταν το Ισλάμ. Οι χάρτες της εποχής είχαν χοντροκομμένα λάθη, όσον αφορά στις διαστάσεις και τοποθετούσαν τη Μεσόγειο στο κέντρο του κόσμου.

1. Κίνητρα

Κατά τη διάρκεια του Ύστερου Μεσαίωνα τα κίνητρα για τους Ευρωπαίους, ώστε να επιχειρήσουν ταξίδια σε άγνωστες περιοχές, ήταν πολλά.
Οι γλαφυρές διηγήσεις του Μάρκο Πόλο και άλλων περιηγητών, παρουσίαζαν τα βασίλεια της Ασίας και τη Μαύρη Αφρική, ως τόπους που αφθονούσαν τα πολύτιμα μέταλλα και προϊόντα που ήταν δυσεύρετα στην Ευρώπη, όπως τα μπαχαρικά, τα αρώματα, η ζάχαρη κ.α. . Οι περιοχές αυτές αποτελούσαν πηγή έλξης για τους Ευρωπαίους που ονειρεύονταν αμύθητα πλούτη.
Η εγκατάλειψη της υπαίθρου που παρατηρείται στην Ευρώπη του Ύστερου Μεσαίωνα, λόγω της σιτοδείας και της πανώλης, είχε καταστροφικές συνέπειες για το φεουδαρχικό σύστημα. Πολλοί ευγενείς έχασαν τις περιουσίες τους και ξέπεσαν κοινωνικά. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος ξεπεσμένων ευγενών, που δεν κατέχουν γη και αξιώματα και διψούν για κοινωνική άνοδο και πλούτο. Αυτοί είναι που θα πρωτοστατήσουν στις ανακαλύψεις, επανδρώνοντας τα πληρώματα των πλοίων.
Τα επιστημονικά και ερευνητικά κίνητρα που παρουσιάζονται είναι εξίσου σημαντικά. Η άποψη πως όλοι οι Ευρωπαίοι, μέχρι την ανακάλυψη της Αμερικής, πίστευαν πως η γη είναι επίπεδη, είναι λαθεμένη. Δεν υπήρχε σχεδόν κανένας μορφωμένος άνθρωπος το 13ο αιώνα, που να πίστευε πως η γη δεν είναι σφαιρική. Υπήρχε λοιπόν η ανάγκη επαλήθευσης αυτής της θεωρίας.
Εκτός όμως από τα οικονομικά, τα κοινωνικά και τα ερευνητικά κίνητρα υπήρχαν και θρησκευτικά. Η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία ήλπιζε, ότι μπορεί να προσηλυτίσει τους ιθαγενείς πληθυσμούς της Ασίας και της Αφρικής στον χριστιανισμό και επέδειξε ιδιαίτερο ιεραποστολικό ζήλο συμμετέχοντας ενεργά στις υπερπόντιες αποστολές. Ας μη ξεχνούμε πως η Ευρώπη την εποχή των ανακαλύψεων δεν έχει ξεφύγει από τα μεσαιωνικά πρότυπα και είναι διαποτισμένη από μεσσιανικές αντιλήψεις. Ήταν διάχυτη η άποψη πως έπρεπε η βασιλεία του Θεού να εγκαθιδρυθεί σε όλη την επικράτεια του κόσμου. Αυτός ήταν ένας επιπλέον λόγος που ώθησε τους Ευρωπαίους στις μεγάλες ανακαλύψεις.

2. Προϋποθέσεις

Α. Το ευνοϊκό κλίμα που επιτρέπει την οργάνωση υπερπόντιων αποστολών
Τα κίνητρα για την οργάνωση ταξιδιών υπήρχαν πολλά χρόνια πριν τις ανακαλύψεις, αλλά δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς τις αναγκαίες προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις αυτές είχαν να κάνουν με το γενικότερο κλίμα που επικρατούσε στην Ευρώπη τον Ύστερο Μεσαίωνα, καθώς και με τις τεχνολογικές καινοτομίες που θα επέτρεπαν τη διεξαγωγή των ταξιδιών.
Η Ευρώπη, στα τέλη του μεσαίωνα, ήταν βυθισμένη στο χάος λόγω των συμφορών που είχαν ενσκήψει στην επικράτειά της∙ του λιμού, της πανώλης και της διεξαγωγής ατέρμονων πολέμων.
Στα μέσα του 15ου αιώνα αποκαθίσταται η σταθερότητα στην Ευρωπαϊκή ήπειρο. Ο λιμός και οι μεταδοτικές ασθένειες υποχωρούν και τα εδάφη που είχαν εγκαταλειφθεί αρχίζουν να καλλιεργούνται. Παρατηρείται δημογραφική άνοδος και οι τομείς του εμπορίου, της βιοτεχνίας και της μεταλλουργίας ανακάμπτουν και εξελίσσονται.
Παραδόξως οι συμφορές που έπληξαν την Ευρώπη, συνέβαλαν ώστε να δημιουργηθεί το γενικότερο κλίμα που ευνόησε τη διεξαγωγή ταξιδιών που οδήγησαν στις μεγάλες ανακαλύψεις. Η κατάρρευση του φεουδαρχικού συστήματος είχε ως αποτέλεσμα την ισχυροποίηση και τη σταθερότητα των μοναρχικών βασιλειών. Παρατηρείται ένας μετασχηματισμός στο πολιτικό γίγνεσθαι της Ευρώπης με εμφανή την τάση συγκρότησης κεντρικής διοίκησης σε μεγάλες εδαφικές επικράτειες. Με κορυφή της πυραμίδας το βασιλιά, το νέο αυτό πολιτικό σύστημα βασίζεται σε μία αυστηρή κοινωνική ιεραρχία και ορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις όλων των πολιτών.
Μέσω της φορολογίας που θεσπίζει το νέο πολιτικό σύστημα εξασφαλίζονται τα απαραίτητα χρήματα για τη συγκρότηση μόνιμου στρατού. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ειρήνη, αφού ο βασιλιάς μπορεί πλέον να επιβληθεί στους ευγενείς και στους εναπομείναντες φεουδάρχες. Οι πόλεμοι γίνονται πλέον μεταξύ κρατών και η ανασφάλεια του άναρχου πολέμου που μάστιζε την ύπαιθρο της Ευρώπης σχεδόν εξαλείφεται Τα μοναρχικά βασίλεια έχουν πλέον την οικονομική δύναμη να χρηματοδοτήσουν αποστολές υπερπόντιων ταξιδιών.
Ένας από τους λόγους που συντέλεσε στο να πραγματοποιηθούν οι μεγάλες ανακαλύψεις και μάλιστα σε τόσο εντυπωσιακά σύντομο χρονικό διάστημα, ήταν ο ανταγωνισμός μεταξύ των μοναρχικών κρατών που ενίοτε χρηματοδοτούσαν τις αποστολές και μέσω των ανακαλύψεων, εκτός από το κέρδος, προσδοκούσαν στην αύξηση του γοήτρου τους.

Β. Τεχνολογικές καινοτομίες

Μία σειρά τεχνολογικών καινοτομιών επέτρεψε τη διεξαγωγή μακρινών ταξιδιών. Η εξέλιξη της χαρτογραφίας δίνει το πρώτο δείγμα της με τον περίφημο χάρτη της Πίζας του 13ου αιώνα. Σε αυτόν τον χάρτη οι ακτές είναι σχεδιασμένες με ακρίβεια, απόρροια του προσδιορισμού των ακριβών θέσεων των λιμανιών της Μεσογείου. Οι χάρτες που σχεδιάζονται μετά το χάρτη της Πίζας εμπλουτίζονται συνεχώς με καινούργιες θέσεις και λιμάνια και θα αποτελέσουν πολύτιμο βοήθημα για κάθε επίδοξο ναυτικό.
Νέα όργανα προστίθενται στον εξοπλισμό των ναυτικών. Η χρήση της πυξίδας διαδίδεται το 13ο αιώνα. Χάρη στην εφεύρεση ενός μικρού κουτιού στο οποίο τοποθετούνταν η μαγνητική ακίδα, η πυξίδα έγινε ακριβές όργανο προσδιορισμού και επαλήθευσης των θέσεων των λιμανιών. Ο αστρολάβος δίνει αξιόπιστες πληροφορίες, όσον αφορά στην πορεία και στον προσδιορισμό του γεωγραφικού πλάτους. Οι αστρονομικές γνώσεις και η δυνατότητα πρόβλεψης του καιρού, καθιστούν τα ταξίδια ευκολότερα και ασφαλέστερα.
Η τεχνολογική καινοτομία που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη των ταξιδιών, ήταν η εξέλιξη των ποντοπόρων πλοίων. Τα μεσαιωνικά σκάφη, όταν οι καιρικές συνθήκες ήταν κακές, παρέμεναν δεμένα στα λιμάνια, ανήμπορα να ταξιδέψουν. Τα 1304 μ.Χ., Ιταλοί και Καταλανοί έμποροι, υιοθετούν ένα νέο τύπο σκάφους, το coca, η ασφάλεια του οποίου έγκειται στο αξονικό τιμόνι, καινοτομία που αυξάνει τη σταθερότητα του σκάφους κατά τη διάρκεια της πλεύσης. Το πλοίο όμως που πήρε μυθικές διαστάσεις στην Ευρώπη και επεξέτεινε τις δυνατότητες ασφαλέστερων υπερπόντιων ταξιδιών, ήταν η καραβέλα. Η καραβέλα είχε τρία κατάρτια, αντί για ένα. Η χωρητικότητά της έφθανε στους εξήντα τόνους και το πλεονέκτημά της ήταν η μεγάλη ταχύτητα που μπορούσε να αναπτύξει.
Παράλληλα, παρατηρείται πρόοδος στον τομέα της ναυσιπλοΐας. Νέοι τύποι ιστίων, όπως ο φλόκος, (τετράγωνο πανί που ξεδιπλώνει με σκοινιά) βελτιώνουν την πλεύση των καραβιών. Όμως, η καινοτομία που άλλαξε τον τρόπο των ταξιδιών ήταν η τοποθέτηση του φλόκου δίπλα στο τριγωνικό λατίνι, που επέτρεπε στο καράβι να ταξιδεύει με οποιονδήποτε άνεμο.

3. Οι μεγάλες ανακαλύψεις

Τα κράτη που πρωτοστάτησαν στις μεγάλες ανακαλύψεις, ήταν η Πορτογαλία και η Ισπανία. Με κεκτημένη ορμή από την ανακατάληψη της Ιβηρικής χερσονήσου, ψάχνουν συμμάχους που θα τους βοηθήσουν να πολεμήσουν τους μουσουλμάνους. Οι Ίβηρες φιλοδοξούν να συμμετάσχουν στο επικερδές εμπόριο μπαχαρικών της Ασίας. Το εμπόριο των μπαχαρικών το ελέγχουν μουσουλμάνοι ναυτικοί στον Ινδικό ωκεανό και οι Ιταλικές πόλεις της Γένουας και της Βενετίας στη Μεσόγειο. Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί ψάχνουν νέους δρόμους, που θα τους εξασφαλίσουν τη συμμετοχή τους στο εμπόριο και στρέφονται στον Ατλαντικό ωκεανό.
Στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα οργανώνονται πορτογαλικές αποστολές, κάτω από την ενθουσιώδη καθοδήγηση του οραματιστή πρίγκιπα Ερρίκου του Θαλασσινού, που αρχικά έχουν ως σκοπό την αναζήτηση συμμάχων εναντίον των μουσουλμάνων και στη συνέχεια την αναζήτηση χρυσού, μπαχαρικών και άλλων πολύτιμων αντικειμένων. Το 1487 μ.Χ. ο Πορτογάλος Μπαρτολομέο Ντιάζ φτάνει στο ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Δέκα χρόνια αργότερα, ο Βάσκο ντε Γκάμα φτάνει στις Ινδίες περιπλέοντας την Αφρική με αφετηρία την Λισσαβόνα Ο θαλάσσιος δρόμος που ανακάλυψε ο ντε Γκάμα εξασφαλίζει στην Πορτογαλία τον έλεγχο του εμπορίου των μπαχαρικών. Μέσα σε διάστημα είκοσι χρόνων οι Πορτογάλοι οχύρωσαν με κανονιοφόρους διάφορες νευραλγικές θέσεις, για να διασφαλίσουν αυτόν τον δρόμο. Με αυτόν τον τρόπο, ιδρύεται μία τεράστια πορτογαλική αυτοκρατορία, που εκτείνεται μέχρι την Ινδονησία. Οι Πορτογάλοι, δεν ενδιαφέρονταν για την κατάκτηση των περιοχών που ανακάλυψαν και τους αρκούσε η εξασφάλιση του εμπορικού δρόμου.

Το κοσμοϊστορικό γεγονός που συγκλόνισε την Ευρώπη ήταν η ανακάλυψη της Αμερικής. Ο Γενουάτης ναυτικός Χριστόφορος Κολόμβος, σφάλλοντας σχετικά με τις διαστάσεις της γης, πιστεύει πως ο συντομότερος δρόμος για τις Ινδίες είναι διαπλέοντας τον Ατλαντικό ωκεανό από τα δυτικά. Χρηματοδοτούμενος από το θρόνο της Ισπανίας, ο Κολόμβος ανακαλύπτει την Αμερική το 1492 μ.Χ.
Το 1519 μ.Χ. ο Πορτογάλος ναυτικός Μαγγελάνος χρηματοδοτούμενος από την Ισπανία ξεκινά ένα ταξίδι και διαπλέοντας τον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό ωκεανό επιστρέφει στην Ευρώπη το 1522 μ.Χ. Ήταν η πρώτη φορά που άνθρωπος έκανε το γύρω της γης αποδεικνύοντας τη σφαιρικότητα της.
Οι Ισπανοί είχαν διαφορετική πολιτική από τους Πορτογάλους. Η πολιτική τους συνίστατο στην κατάκτηση και στην μόνιμη εγκατάσταση στις περιοχές που υπέτασσαν. Από το 1519 μ.Χ. ως το 1534 μ.Χ. οι Ισπανοί καταφέρνουν να υποδουλώσουν τις αυτοκρατορίες των Ατζέκων και των Ίνκας εκμεταλλευόμενοι τις εσωτερικές διαμάχες και τους εμφυλίους πολέμους των Ινδιάνων, καθώς και την οπλική τους ανωτερότητα. Στα τέλη του 16ου αιώνα η Ισπανία είχε μία τεράστια αυτοκρατορία, που συμπεριλάμβανε τις Αντίλλες, την Κεντρική Αμερική και την Νότια Αμερική εκτός από τη Βραζιλία.
Η συνθήκη της Τορντεσίλιας, που υπογράφτηκε από τους βασιλείς της Πορτογαλίας και της Ισπανίας το 1494 μ.Χ., οριοθετεί τα αποικιακά εδάφη των δύο χωρών στην Αμερικανική ήπειρο. Η Πορτογαλία λαμβάνει, βάσει της συνθήκης, την αποικία της Βραζιλίας, την οποία αρχίζει να εκμεταλλεύεται μετά το 1550 μ.Χ.

4. Συνέπειες

Οι ανακαλύψεις αποτελούν σημείο καμπής για την Ευρώπη και οι συνέπειες που καταγράφονται είναι πολλές.
Νέα προϊόντα από τις περιοχές που έχουν ανακαλυφθεί όπως η ντομάτα, η πατάτα, το καλαμπόκι, το σκόρδο, το κακάο και η γαλοπούλα, κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές αγορές και γίνονται αναπόσπαστο μέρος του διαιτολογίου των Ευρωπαίων. Επίσης, προϊόντα όπως, η ζάχαρη, ο καφές, το ρύζι, το βαμβάκι και τα μπαχαρικά εισάγονται στην Ευρώπη σε μεγάλες ποσότητες και δεν αποτελούν πλέον είδη πολυτελείας.
Η ανακάλυψη χρυσού και ασημιού στο Νέο Κόσμο είχε ως αποτέλεσμα την εισροή πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη επιφέροντας σημαντικές οικονομικές αλλαγές. Ένα τεράστιο κύμα πληθωρισμού κατακλύζει την Ευρώπη. Τα ημερομίσθια και οι τιμές των προϊόντων εκτοξεύονται στα ύψη, δίνοντας στην Ευρώπη μία τεχνητή ευημερία. Το φαινόμενο αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του πληθωρισμού και την ευημερία του εμπορίου. Η κοπή νομισμάτων βοηθά, ώστε να αναπτυχθούν οι συναλλαγές, και το εμπορικό έλλειμμα της Ευρώπης έναντι αυτού της Ασίας που ισοσκελίζεται. Σημαντικές ήταν και οι επιπτώσεις που προκάλεσαν οι ανακαλύψεις στον τομέα της υγείας. Από την Αμερική μεταφέρθηκε στην Ευρώπη η μεταδοτική νόσος γνωστή με το όνομα σύφιλη. Η ασθένεια αποτέλεσε μάστιγα για όλες τις κοινωνικές τάξεις της Ευρώπης των νεώτερων χρόνων.
Η ανακάλυψη νέων δρόμων αποδυναμώνει το μονοπώλιο του ανατολικού εμπορίου που διατηρούσαν οι Ιταλικές πόλεις. Συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν η μετατόπιση του κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού βάρους από τη νότια στην δυτική Ευρώπη και ιδιαίτερα στις χώρες που βρέχονταν από τον Ατλαντικό.
Ο στυγνός τρόπος εκμετάλλευσης των ιθαγενών από τους Ευρωπαίους είχε ως αποτέλεσμα τη δραματική μείωση του πληθυσμού της Αμερικής, από ογδόντα σε δέκα εκατομμύρια ανθρώπους, μέσα στην διάρκεια εκατό χρόνων (1500 έως 1600 μ.Χ.). Για πρώτη φορά τίθεται θέμα ανθρώπινων δικαιωμάτων, μια προσπάθεια όμως που δεν είχε ουσιαστικά αποτελέσματα.
Αυτό όμως που πραγματικά συγκλόνισε την Ευρώπη, ήταν η μεταβολή της αντίληψης που είχαν οι Ευρωπαίοι για τον πλανήτη. Οι γεωγραφικές και χαρτογραφικές γνώσεις των Ευρωπαίων επεκτείνονται λόγω των ταξιδιών. Αρχίζουν να αντιλαμβάνονται το μέγεθος του πλανήτη και η σφαιρικότητα της γης επαληθεύεται. Οι κάτοικοι της Ευρώπης του Ύστερου Μεσαίωνα πίστευαν πως είναι το κέντρο του κόσμου και πως ο πολιτισμός τους ήταν μοναδικός μιας και βασιζόταν στη μόνη αληθινή θρησκεία. Μέσω των ταξιδιών οι Ευρωπαίοι έρχονται σε επαφή με τους λαμπρούς πολιτισμούς των Κινέζων και των Ιαπώνων στην Ασία, και των Ατζέκων και Ίνκας στην Αμερική. Η πίστη περί ανωτερότητας του πολιτισμού τους κλονίζεται, αφού οι προαναφερθέντες πολιτισμοί δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό Χαρακτηριστική είναι η επιστολή του Κορτές προς το βασιλιά της Ισπανίας όπου περιγράφει τον πολιτισμό των Ατζέκων : «Στις συναναστροφές και στις συναλλαγές των ανθρώπων αυτής της μεγάλης πόλης υπάρχει σχεδόν ο ίδιος τρόπος ζωής όπως στην Ισπανία, και με τόση αξία και αρμονία όπως εκεί, λαμβάνοντας δε υπόψη ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι βάρβαροι και τόσο απομακρυσμένοι από τη γνώση του Θεού κι από την επικοινωνία με τα άλλα έθνη που έχουν λογικό, είναι αξιοθαύμαστο το τι έχουν κατορθώσει στα πάντα».
Τα μεσαιωνικά πρότυπα και η αυθεντία της εκκλησίας κλονίζονται. Οι κάτοικοι της Ευρώπης απομακρύνονται από τη δογματική διδασκαλία και για πρώτη φορά τίθεται ζήτημα διαχωρισμού θρησκείας και επιστήμης. Ο αναβρασμός που επικρατεί βοηθά στην πρόσληψη και διάδοση μεταρρυθμιστικών ιδεών του Λούθηρου και του Καλβίνου, που αντιτάσσονται στην αυθεντία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

* Ο κ. Δημ. Αγγελής γεννήθηκε το 1975 στα Γιάννενα. Είναι συντηρητής αρχαιοτήτων και ιστορικός.

Βιβλιογραφία
1. Αρβελέρ Ελένη, Aymard Maurice: Οι Ευρωπαίοι, νεότερη και σύγχρονη εποχή, (τόμος Β΄), Εκδόσεις Σαββάλας, 2000 , σσ. 13-15, 24, 47-48
2. Berstein Seirge, Milza Pierre: Ιστορία της Ευρώπης – Από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στα Ευρωπαϊκά Κράτη 5ος -18ος Αιώνας, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1997, σσ. 281-291
3. Burns E.: Ευρωπαϊκή Ιστορία (πρώτος τόμος), Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1983, σσ. 162-165
4. Le Goff Jacques: Η Ευρώπη γεννήθηκε το μεσαίωνα;, Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2006, σσ. 346-347
5. Mollat Michael Du Jourdin: Η Ευρώπη και η θάλασσα, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 1998, σσ. 76-78, 113
6. Ράπτης Κ.: Γενική Ιστορία της Ευρώπης από τον 6ο έως τον 18ο αιώνα, (τόμος Α’), Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, Πάτρα 1999, σσ. 112, 133-138
7. Τσβετάν Τοντόροφ: Η κατάκτηση της Αμερικής, Εκδόσεις Νήσος, 2004, σσ. 194, 202

Δημοσιεύθηκε στο εγκυκλοπαιδικές σελίδες | 1 Comment »

Επίκαιρα σκίτσα του Γ. Γεωργίου

Αναρτήθηκε από τον/την tofistiki στο 22/09/2009

Δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό, Σκίτσα-φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , | Leave a Comment »

Μικρό αφιέρωμα στον Κάρολο Δαρβίνο

Αναρτήθηκε από τον/την tofistiki στο 15/09/2009

Το 2009 δεν είναι μονάχα «έτος Γιάννη Ρίτσου» για τους Έλληνες, είναι επίσης, και μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα, «έτος Δαρβίνου» καθώς έχουν περάσει 200 χρόνια απ’ τη γέννηση ενός από τους μεγαλύτερους επιστήμονες όλων των εποχών, που τοποθετείται στο ίδιο επίπεδο με τον Γαλιλαίο, τον Νεύτωνα, τον Αϊνστάιν και πολλά άλλα γνωστά ή λιγότερο γνωστά πρόσωπα της ορθολογικής πνευματικής δημιουργίας των ανθρώπων.
Το «Φιστίκι» θεώρησε χρέος του να αφιερώσει λίγες σελίδες του στον Δαρβίνο και τη θεωρία της εξέλιξης.

Κάρολος Δαρβίνος

Γράφει, ο Μήτσος Πληγωνιάτης

Ο Κάρολος Ροβέρτος Δαρβίνος (Charles Robert Darwin) γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1809. Ήταν παιδί οικογένειας επιστημόνων αλλά περιέργως η διανοητική του ανάπτυξη υπήρξε αργή. Στο σχολείο του Σρούσμπερυ, όπου άρχισε να φοιτά το 1818, υπήρξε μέτριος μαθητής. Στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου τον έστειλαν το 1825 για ιατρικές σπουδές, απέτυχε, επειδή αποστρεφόταν τις παραδόσεις και η παρακολούθηση χειρουργικών επεμβάσεων του προξενούσε αηδία. Άφησε το Εδιμβούργο το 1827 για να ακολουθήσει θεολογικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Παραμελούσε τις σπουδές του, αλλά γνωρίστηκε με μερικούς επιφανείς επιστήμονες, και συγκεκριμένα με τον Τζον Χένσλοου, καθηγητή της Βοτανικής, που τον παρακίνησε να ενδιαφερθεί για τη Φυσική Ιστορία.
Το 1831, με σύσταση του Χένσλοου, ο Δαρβίνος επιβιβάστηκε στο πολεμικό πλοίο «Μπιγκλ» ως φυσιοδίφης για ένα επιστημονικό υδρογραφικό ταξίδι στη Νότιο Αμερική και στον Ειρηνικό Ωκεανό. Το ταξίδι αυτό κράτησε σχεδόν πέντε χρόνια. Στα ηφαιστειογενή νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου ελέγχει προσωπικά την εγκυρότητα του συγγράμματος του Τσαρλς Λάιελ «Αρχές της Γεωλογίας», αποδεχόμενος το δόγμα του ομοιομορφισμού, ότι δηλαδή η εφαρμογή των φυσικών νόμων δια μέσου των γεωλογικών αιώνων είναι ομοιόμορφη.
Στη Βραζιλία έρχεται σε επαφή για πρώτη φορά με το τροπικό δάσος και στην Αργεντινή ανακαλύπτει τα πρώτα απολιθώματα. Στη Γη του Πυρός συναντά μια φυλή τόσο πρωτόγονη, που δύσκολα θα χαρακτηριζόταν ανθρώπινη. Στη Χιλή υπήρξε μάρτυρας σεισμού και παρατήρησε τις επιδράσεις του στην ανύψωση του εδάφους και τη σχέση του με ηφαιστειακή έκρηξη. Στα υψίπεδα των Άνδεων τον δάγκωσαν νοσογόνα έντομα. Μετά από τα νησιά Γκαλαπάγκος επισκέφθηκε την Ταϊτή, τη Νέα Ζηλανδία, την Αυστραλία, τη Νήσο Μαυρίκιο, τη Νότιο Αφρική, τα νησιά της Αγίας Ελένης και της Αναλήψεως και επέστρεψε στην Αγγλία τον Οκτώβριο του 1836.
Όλο το έργο του στηρίζεται στις παρατηρήσεις και στη συλλογή υλικού κατά τη διάρκεια του επιστημονικού αυτού ταξιδιού. Τα ενδιαφέροντα του Δαρβίνου ήταν, αρχικά, γεωλογικά και οι παρατηρήσεις του οδήγησαν στη συγγραφή τεσσάρων βιβλίων: Ημερολόγιο Ερευνών για τη Γεωλογία και τη Φυσική Ιστορία των Τόπων Επίσκεψης του «Μπιγκλ», Δομή και Κατανομή των Κοραλλιογενών Υφάλων, Γεωλογικές Παρατηρήσεις σε Ηφαιστειογενή Νησιά και Γεωλογικές Παρατηρήσεις στη Νότιο Αμερική.
Τα αξιόλογα όμως αυτά έργα του επισκιάστηκαν από την διατύπωση της θεωρίας της εξέλιξης, με αποτέλεσμα να παραμεληθούν από τους μεταγενέστερους, παρ’ όλο που υπήρξαν θεμελιακά για το μετέπειτα έργο του.
Η κύρια συνεισφορά του όμως, στην επιστήμη ήταν διαφορετική. Όταν ξεκίνησε το ταξίδι του «Μπιγκλ» δεν αμφέβαλλε για το αμετάβλητο των ειδών. Μερικά όμως ερωτήματα βασάνιζαν τη σκέψη του: γιατί τόσα πολλά παρόμοια ζώα ζουν σε γεωγραφικές περιοχές τόσο απομακρυσμένες μεταξύ τους; Γιατί η νοτιοαμερικανική Ρέα (στρουθοκάμηλος) μοιάζει τόσο πολύ με την αφρικανική στρουθοκάμηλο; Και γιατί οι ζωικοί πληθυσμοί γειτονικών περιοχών μοιάζουν αλλά δεν είναι ταυτόσημοι; Γιατί τα πουλιά και οι χελώνες των νησιών Γκαλαπάγκος ήταν διαφορετικά, αν και οι φυσικές συνθήκες των νησιών φαίνονταν ταυτόσημες;
Μετά την επιστροφή του, ο Δαρβίνος κατάλαβε ότι τα ερωτήματα αυτά και πολλά ακόμη από τη Συγκριτική Ανατομία, την Εμβρυολογία, την Ταξινομική, τη Βιογεωγραφία και την Παλαιοντολογία θα μπορούσαν ικανοποιητικά να εξηγηθούν, αν το είδος δεν παρέμενε αμετάβλητο αλλά εξελίσσονταν σε άλλα είδη από έναν κοινό πρόγονο.
Ο νεαρός φυσιοδίφης που απέπλευσε με το «Μπιγκλ» δεν ήταν ένας πεπειραμένος επιστήμονας αλλά ένας άσημος θεολόγος, εφοδιασμένος με θάρρος και απλή, καθαρή λογική. Ο άνθρωπος που επέστρεψε από την πεντάχρονη αποστολή αναδείχθηκε ως ο κορυφαίος βιολόγος του 19ου αιώνα.
Από όσα παρατηρούσε του είχε δημιουργηθεί η πεποίθηση ότι η αφήγηση της Δημιουργίας στη Βίβλο ήταν έκδηλα σφαλερή. Είχε υιοθετήσει τον κριτικό τρόπο σκέψης.
Όσο συνειδητοποιούσε τη μεγάλη σημασία της θεωρίας του της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής, τόσο περισσότερο αφοσιωνόταν στη μελέτη της.
Λίγους μήνες μετά την επιστροφή του από το πεντάχρονο ταξίδι του με το «Μπιγκλ», άρχισε να εκδηλώνει, με αυξανόμενη συχνότητα, τα συμπτώματα κάποιας ασθένειας, που τον καθήλωσαν σε μια κατάσταση ημι-αναπηρίας.
Παρά την αρρώστια του ο Δαρβίνος κατόρθωσε να επιτελέσει κολοσσιαίο επιστημονικό έργο.
Από το 1846 ως το 1854 αφοσιώθηκε στη συστηματική μελέτη των ζωντανών και απολιθωμένων Θυσανόποδων Καρκινοειδών. Η επίπονη αυτή εργασία ήταν μια προσωπική εμπειρία του εύρους της ποικιλότητας των ειδών και των προβλημάτων της Ταξινομικής, τόσο ουσιώδη για την έρευνα της καταγωγής των ειδών.
Ο Δαρβίνος ανακάλυψε τα πλεονεκτήματα της ύπαρξης δύο φύλων στα φυτά και τα ζώα, αφού διασφάλιζαν τη διασταυρωτική γονιμοποίηση˙ αργότερα έγινε γνωστό ό,τι επιτυγχάνεται έτσι η ανταλλαγή γονιδίων.
Ο Δαρβίνος ήταν ήδη ένας διάσημος φυσιοδίφης και το συνθετικό του έργο για την εξέλιξη βρισκόταν προς το τέλος του. Τότε, στις 18 Ιουνίου 1858, έλαβε ξαφνικά από έναν άγνωστό του φυσιοδίφη, τον Άλφρεντ Ρ. Γουάλας, που βρισκόταν τότε στο Μαλαϊκό Αρχιπέλαγος, μια σύντομη αλλά πλήρη έκθεση συμπερασμάτων, ταυτόσημων με τα δικά του, για την εξέλιξη και τη φυσική επιλογή.
Ο φόβος του Δαρβίνου μπροστά στον κίνδυνο ότι κάποιος άλλος θα τον προλάβαινε σε ένα έργο, για το οποίο είχε αφιερώσει είκοσι χρόνια της ζωής του, ήταν μεγάλος και την κατάσταση έσωσαν οι Λάιελ και Χούκερ, που επέμειναν ώστε να ανακοινώσουν από κοινού ο Δαρβίνος και ο Γουάλας τα αποτελέσματά τους στη Λιγναία Εταιρεία του Λονδίνου. Δημοσίευσε μια «περίληψη» του έργου του, την περίφημη Προέλευση των Ειδών, που εξαντλήθηκε αμέσως.
Το σύγγραμα αυτό στάθηκε η αιτία να αποκτήσει εχθρούς, που ανήκαν σε δύο κατηγορίες: στην πρώτη κατηγορία συγκαταλέγονταν επιστήμονες της παλαιάς σχολής (Άνταμ Σέντζγουικ, Ρίτσαρντ Όουεν). Στη δεύτερη κατηγορία ανήκαν οι υποστηρικτές της κατά γράμμα θρησκευτικής πίστης, διότι αν η εξελικτική θεωρία ήταν σωστή, τότε η περιγραφή της Δημιουργίας στο βιβλίο της Γενέσεως της Π. Διαθήκης ήταν λανθασμένη και ακόμη, αν η εξέλιξη ενεργούσε αυτόματα μέσω της φυσικής επιλογής, τότε δεν υπήρχε χώρος για θεϊκή επέμβαση στη δημιουργία των φυτών, των ζώων και του ανθρώπου. Ως προέκταση και διεύρυνση των απόψεων που εξέθετε στην Προέλευση των Ειδών, ο Δαρβίνος δημοσίευσε μεταξύ 1868-1872, τρία ακόμη βιβλία.

Η θεωρία της εξέλιξης των ειδών
Γράφει ο Κώστας Παναγιώτου

Η έννοια της εξέλιξης είχε προταθεί και παλαιότερα από Γάλλους φιλόσοφους (τους Μοντεσκέ, Μοπερτουί, Ντιντερό) και από τον ίδιο τον παππού του Δαρβίνου, τον Έρασμο Δαρβίνο, που πρώτος σχεδίασε ένα γενεαλογικό δέντρο, από τους μονοκύτταρους οργανισμούς ως τον άνθρωπο.
Ο Δαρβίνος όμως ήταν ο πρώτος που στήριξε τη θεωρία της οργανικής εξέλιξης με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία και καθόρισε με ποιον τρόπο η διεργασία της φυσικής επιλογής επιφέρει την προσαρμογή, αλλά απέφυγε για χρόνια να δημοσιεύσει τις ανακαλύψεις του.
Είναι γνωστό ότι η θεωρία της εξέλιξης, όταν διατυπώθηκε από τον Δαρβίνο στο πρωτοποριακό «Η καταγωγή των ειδών» το 1859, προκάλεσε πραγματικό σάλο στην Αγγλία και ισχυρές αντιδράσεις από εκκλησιαστικούς παράγοντες. Σε λίγα χρόνια όμως, η μάχη στο χώρο της επιστήμης είχε κερδηθεί. Η θεωρία της εξέλιξης γονιμοποίησε σχεδόν άμεσα τη σκέψη και την έρευνα, όσο καμιά άλλη στο χώρο της βιολογίας και της ανθρωπολογίας. Έτσι, όταν το 1871 ο Δαρβίνος εξέδωσε το έργο «Η καταγωγή του ανθρώπου», όπου διατυπώνεται ευθέως η «βέβηλη» σκέψη ότι ο σημερινός άνθρωπος και ο σημερινός πίθηκος έχουν κοινούς προγόνους, οι αντιδράσεις ήταν πολύ ηπιότερες. Ακόμα και οι εκκλησιαστικοί παράγοντες δεν έβρισκαν τρόπο να διαμαρτυρηθούν αποτελεσματικά και επέλεξαν την πλήρη αποδοχή.
Πρόσφατα δημοσιεύθηκε στους New York Times ένα άρθρο, που ζητούσε την εγκατάλειψη του όρου Δαρβινισμός ή έστω το «θεωρία εξέλιξης του Δαρβίνου», με το σκεπτικό πως παρόμοια ορολογία αφήνει να εννοηθεί πως υπάρχουν και διαφορετικές θεωρίες εξέλιξης (όπως π.χ. η θεωρία του ευφυούς σχεδιασμού) ή πως ό,τι γνωρίζουμε για την φυσική επιλογή προέρχεται απλά απ’ τις παρατηρήσεις που έκανε ένας άνθρωπος στα μέσα του 19ου αιώνα, μη λογαριάζοντας τα 150 χρόνια ερευνητικής επαλήθευσης που ακολούθησαν (γονίδια, DNΑ/RNA, αναπτυξιακή βιολογία, μελέτη απολιθωμάτων, κλπ).
Η ταύτιση της εξέλιξης με τον Δαρβίνο, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, οδήγησε σε περισσότερα προβλήματα υιοθέτησης της θεωρίας της φυσικής επιλογής απ’ όσα θα συναντούσαμε αν έμενε ανώνυμη, όπως μια οποιαδήποτε άλλη επαρκώς τεκμηριωμένη επιστημονική θεωρία. Στις 21 Ιουνίου του 2006, μπροστά στη σθεναρή αντίσταση των υποστηρικτών των εναλλακτικών (κυρίως θεολογικών) θεωριών για τη διδαχή του μαθήματος της Εξέλιξης στα δημόσια σχολεία των ΗΠΑ, 68 απ’ τις σημαντικότερες επιστημονικές ακαδημίες εθνών του πλανήτη (μεταξύ των οποίων και η Ακαδημία Αθηνών) συνυπέγραψαν κοινή δήλωση για τη διδασκαλία της Εξέλιξης. Σύμφωνα με το δελτίο τύπου, που κυκλοφόρησε, στην κοινή δήλωση τονιζόταν ο κίνδυνος που ελλοχεύει: «στα μαθήματα φυσικών επιστημών που διδάσκονται σε ορισμένα δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα, αποκρύπτονται, διαψεύδονται ή συγχέονται επιστημονικά γεγονότα, δεδομένα και επιβεβαιωμένες θεωρίες, οι οποίες αφορούν την αρχή της δημιουργίας και την εξέλιξη της ζωής στη Γη, με θεωρίες μη επιστημονικά τεκμηριωμένες».
Το ζήτημα πολλές φορές είναι ακριβώς αυτό: οι μη επιστημονικά τεκμηριωμένες θεωρίες! Δεν είναι λίγοι οι υποστηρικτές του ευφυούς σχεδιασμού που αντιδρούν στη δήθεν αδικία που τους έστησε η επιστημονική κοινότητα. Λένε: απ’ τη στιγμή που ούτε η θεωρία του Δαρβίνου είναι πλήρως αποδεδειγμένη, γιατί λοιπόν τα παιδιά να μη διδάσκονται και τις διάφορες εναλλακτικές; Αυτό το εκ πρώτης όψεως «δίκαιο αίτημα» απ’ την πλευρά πολλών βρίσκεται στην καρδιά του προβλήματος που δημιουργείται, αν και νομίζω μπορεί να απαντηθεί με δύο πολύ απλά επιχειρήματα:
1) Η Θεωρία της Εξέλιξης μπορεί να μην είναι πλήρης, αλλά τα ευρήματα που υποστηρίζουν την ύπαρξή της είναι τόσα πολλά και τόσο εξαιρετικά τεκμηριωμένα που αφήνουν πρακτικά μηδαμινό χώρο για τη συνύπαρξη οποιασδήποτε άλλης, εναλλακτικής θεώρησης. Εκτός αυτού, η Εξέλιξη που βασίζεται στη φυσική επιλογή είναι ένας επιστημονικός κλάδος που συνεχίζει ακόμα και σήμερα (150 χρόνια μετά…) να προσφέρει πορίσματα και να ενισχύεται συνεχώς, χάρη στη διαπεδιακή συνεισφορά πολλών άλλων γνωστικών αντικειμένων.
2) Το ότι κάποιος δεν πιστεύει στην επιστημονική προσέγγιση για την εξήγηση της Φύσης δε σημαίνει πως η Πολιτεία είναι υποχρεωμένη να βασίσει το εκπαιδευτικό της σύστημα σε σαθρές αντιεπιστημονικές θεωρίες.
Δεν γίνεται να συζητάμε βάζοντας δύο διαφορετικές θεωρίες (μία τεκμηριωμένη από επιστήμονες και μία από θεολόγους) στο ίδιο επίπεδο, λες και είναι ισοδύναμες, επειδή είναι απλά διαφορετικές γνώμες που μιλάνε για το ίδιο πρόβλημα.
Φανταστείτε το παραπάνω σαν να σας έλεγε κάποιος «ο γάιδαρος πετάει»! Στη μία περίπτωση έχουμε δεκάδες ενδείξεις ότι ο γάιδαρος δε γίνεται να πετάει καθώς βιολογικά δεν έχει τις δομές, το βάρος, κλπ που θα του το επέτρεπαν αλλά και γιατί θα αψηφούσε τους νόμους της φυσικής (βαρύτητα, άνωση, κλπ). Απ’ την άλλη έχουμε τους υποστηρικτές των «μυστικών ικανοτήτων» του γαϊδάρου καθότι το γράφει ένα θεόπνευστο βιβλίο ή το είπε κάποιος προφήτης 2000 χρόνια πριν. Αν σας φάνηκε υπερβολικό έως γελοίο το παραπάνω παράδειγμα, αναλογιστείτε απλώς ότι υπάρχουν εκατοντάδες Δημιουργιστές που διατυμπανίζουν πως η Γη είναι μόλις 10000 ετών… (ανεξάρτητα αν τα αδιάσειστα επιστημονικά στοιχεία ραδιοχρονολόγησης μιλάνε για κάπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια)

Και η αρχαιοελληνική άποψη
Γράφει ο Δημ. Γερμιώτης

Πρώτοι οι Ελεάτες φιλόσοφοι, (οι διανοητές της Κάτω Ιταλίας, που με κέντρο την πόλη Ελαία δημιούργησαν μιαν από τις πρώτες φιλοσοφικές σχολές, αρχηγέτες της οποίας θεωρούνται ο Ξενοφάνης – μολονότι Κολοφώνιος – και ο μαθητής του Παρμενίδης) διατύπωσαν τη γνώμη ότι ο κόσμος είναι αγέννητος, αιώνιος και άφθαρτος. Όπως λέει ο Ξενοφάνης
ΑΓΕΝΝΗΤΟΝ ΚΑΙ ΑΙΔΙΟΝ ΚΑΙ ΑΦΘΑΡΤΟΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟΝ
Δηλαδή αγέννητος, αιώνιος και άφθαρτος είναι ο κόσμος

Ο Αναξαγόρας, το διατυπώνει με μεγαλύτερη σαφήνεια. Κανένα πράγμα δε δημιουργείται ούτε εξαφανίζεται, αλλά από την ανάμιξη υπαρχόντων πραγμάτων δημιουργούνται νέα ενώ με τον διαχωρισμό αποσυντίθενται. Έτσι καλύτερα θα ήταν να λέμε τη γένεση σύνθεση και τη φθορά αποχωρισμό:
ΟΥΔΕΝ ΓΑΡ ΧΡΗΜΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΟΥΔΕ ΑΠΟΛΛΥΤΑΙ
ΑΛΛ’ ΥΠΟ ΕΟΝΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΣΥΣΜΙΓΕΤΑΙ ΤΕ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΝΕΤΑΙ.
ΚΑΙ ΟΥΤΩΣ ΑΝ ΟΡΘΩΣ ΚΑΛΟΙΕΝ ΤΟ ΓΙΝΕΣΘΑΙ ΓΕ ΣΥΜΜΙΣΓΕΣΘΑΙ
ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΛΛΥΣΘΑΙ ΔΙΑΚΡΙΝΕΣΘΑΙ

Δηλαδή: Κανένα πράγμα δε δημιουργείται ούτε χάνεται, αλλά από υπάρχοντα πράγματα συντίθεται ή αποχωρίζεται ώστε πιο σωστά θα λέγαμε τη δημιουργία σύνθεση και την απώλεια αποχωρισμό
Από τη διατύπωση αυτή του Αναξαγόρα φθάσαμε στο πασίγνωστο ρητό:

ΜΗΔΕΝ ΕΚ ΤΟΥ ΜΗ ΟΝΤΟΣ ΓΙΝΕΣΘΑΙ
ΜΗΔΕ ΕΙΣ ΤΟ ΜΗ ΟΝ ΦΘΕΙΡΕΣΘΑΙ

που αποδίδεται στον Δημόκριτο τον Αβδηρίτη.
Λογική συνέπεια της αρχής της αφθαρσίας του υλικού κόσμου είναι αφενός μεν πως είναι αιώνιος, αφετέρου δε πως δεν έχει κάποια αρχή. Άρα ο φυσικός κόσμος δε δημιουργήθηκε από κανέναν και από πουθενά.
Όσον αφορά την προέλευση του ανθρώπου, μετά από τον Αναξίμανδρο που έλεγε ΕΞ ΑΛΛΟΕΙΔΩΝ ΖΩΩΝ ΕΓΕΝΕΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ο Αριστοτέλης δίδασκε για την ιστορία τής ζωής και των ανθρώπων:
Η ΓΑΡ ΦΥΣΙΣ ΜΕΤΑΒΑΙΝΕΙ ΣΥΝΕΧΩΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΑΨΥΧΩΝ ΕΙΣ ΤΑ ΖΩΑ, ΔΙΑ ΤΩΝ ΖΩΝΤΩΝ ΜΕΝ, ΟΥΚ ΟΝΤΩΝ ΔΕ ΖΩΩΝ, ΟΥΤΩΣ ΩΣΤΕ ΔΟΚΕΙΝ ΠΑΜΠΑΝ ΜΙΚΡΟΝ ΔΙΑΦΕΡΕΙΝ ΘΑΤΕΡΟΝ ΘΑΤΕΡΟΝ ΤΩ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΑΛΛΗΛΟΙΣ
Δηλαδή: Η φύση μεταβαίνει συνεχώς από τα άψυχα στα ζώα, διαμέσου των ζώντων που δεν είναι ζώα (π.χ. τα φύλλα των φυτών, οι μικροοργανισμοί), με αποτέλεσμα τα συγγενή μεταξύ τους (έμβια όντα) να φαίνεται ότι διαφέρουν ελάχιστα (Α-Ι, περί Ζώων Μορίων, 681, α31).

 

Η εικόνα είναι παρμένη από τη Βικιπαίδεια

Δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό, εγκυκλοπαιδικές σελίδες | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

Η αποκρουστέα μυθολογία

Αναρτήθηκε από τον/την tofistiki στο 15/09/2009

Έχει παραγίνει το κακό με τους επιστημονικοφανείς μύθους. Σε ορισμένα έντυπα (περιοδικά και εφημερίδες, ου μην αλλά και σε μερικά βιβλία), σε αρκετές ιστοσελίδες του Διαδίκτυου, σε κάποια «παράθυρα» της τηλεόρασης, αλλά και σε λόγους επώνυμων (από καθηγητές γυμνασίου ή προέδρους συλλόγων έως και ακαδημαϊκούς ή υπουργούς άμα λάχει), κυκλοφορούν και αναμεταδίδονται διάφορα παραμύθια που αν τα βάλεις κάτω και τα εξετάσεις δε στέκουν με τίποτα. Ανήκουν σε ένα είδος Μυθολογίας, η οποία περιλαμβάνει πλήθος μύθων, που ακούγονται ευχάριστα στα αυτιά μας.

Θα μου πείτε τώρα τι κάθεσαι και ασχολείσαι με ανοησίες ή παλαβομάρες, όταν υπάρχουν τόσα καυτά θέματα να σχολιάσεις. Διαφωνώ. Νομίζω πως αντίθετα επιβάλλεται η αντίκρουσή τους. Όσο γοητευτικά κι αν είναι τα ευχάριστα ψέματα δεν παύουν να είναι ανακρίβειες. Θα συμφωνούσα να τα κρατήσουμε, ως μυθική και μόνο και όχι ως ιστορική αλήθεια, την οποία να μην αποκρύπτουμε. Και δεν πρέπει να μας σταματά το γεγονός ότι πολλοί από τους γοητευτικούς αυτούς μύθους έχουν αποτυπωθεί σε ζωγραφικούς πίνακες ή σε φωτογραφίες και αποτελούν τρόπον τινά μέρος της παράδοσής μας.

Σ΄ αυτήν λοιπόν την αποκρουστέα μυθολογία εντάσσονται πρώτα πρώτα όλοι οι μύθους της εθνικής ψυχοπαθολογίας μας, σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες είμαστε ανώτεροι και πρώτοι σε όλα. Ας πούμε:
-Η ελληνική γη αναδύθηκε πρώτη από όλες τις στεριές του πλανήτη
-Οι Έλληνες είναι οι αρχαιότεροι κάτοικοι της Ευρώπης
-Η ελληνική γλώσσα είναι η πλουσιότερη σε λέξεις γλώσσα του κόσμου και μητέρα όλων των άλλων γλωσσών
-Η ελληνική γλώσσα είναι η μόνη συμβατή με την Πληροφορική.
-Το ελληνικό αλφάβητο είναι ηλικίας 7000 ετών
-Οι Έλληνες φτάσανε στην Αμερική και την Ωκεανία πολλούς αιώνες πριν από τον Κολόμβο και τον Μαγελάνο
-Στο DNA των Ελλήνων είναι γραμμένη η ανωτερότητά μας

Στη δεύτερη κατηγορία εντάσσονται οι διάφοροι εθνικο-θρησκευτικοί μύθοι, όπως:
-Ο ελληνο-χριστιανικός πολιτισμός
-Το κρυφό σχολειά
-Η ύψωση του λάβαρου της Αγίας Λαύρας

Σε μιαν άλλη κατηγορία εντάσσονται μύθοι γενικότερου, ας το πούμε έτσι, ενδιαφέροντος:
-τα παραψυχικά φαινόμενα,
-οι προφητείες και οι μαντείες,
-οι επισκέψεις εξωγήινων όντων και πλήθος άλλα.

Όσοι υποστηρίζουν την αλήθεια αυτών των παραμυθιών, επικαλούνται δημοσιεύματα που δήθεν έκαναν υπεύθυνα πρόσωπα σε έγκυρα βιβλία ή περιοδικά. Στο βιβλίο του «από τον έλλοπα θηρευτή ως την εποχή του Διός» ο Ηλίας Τσατσόμοιρος ισχυρίζεται πως για την αρχαιότητα της ελληνικής γης, γράφει ο γνωστός γεωλόγος κ. Γιάννης Μελέντης, ο ισχυρισμός πως οι Έλληνες είναι οι αρχαιότεροι κάτοικοι της Ευρώπης στηρίζεται στη θεωρία του Άρη Πουλιανού για τον «Αρχάνθρωπο της Χαλκιδικής», ο λεκτικός πλούτος της ελληνικής γλώσσας (70 εκατομμύρια λέξεις!) αναφέρεται στο βιβλίο Γκίνες, το ότι η ελληνική γλώσσα είναι η γλώσσα των ηλεκτρονικών υπολογιστών το δήλωσε ο Μπιλ Γκέητς, το ότι ο Οδυσσέας είχε πάει στην Αμερική το γράφει στο βιβλίο της “the dark wine sea” η Ενριέτα Μερτς, το ότι Έλληνες εξερεύνησαν και αποίκησαν τον Ειρηνικό το υποστηρίζει ο Νόρενσεν στο βιβλίο του “ Pacificum Hellenicum”, ενώ για την επτακισχιλιετή ηλικία του ελληνικού αλφαβήτου το αναφέρει σε πολλά δημοσιεύματά του στο περιοδικό «Δαυλός» ο εκδότης του κ. Δ. Λάμπρου. Όσο για τη γενετική εγγραφή της ανωτερότητάς μας, το έχει δηλώσει μια ολυμπιονίκις: «είναι γραμμένο στο DNA μας να νικάμε».
Φυσικά όλα αυτά είναι αντιεπιστημονικές ανακρίβειες και η δήθεν τεκμηρίωσή τους βασίζεται σε ψεύδη ή παραποιήσεις.

Ο κ. Μελέντης δε μιλά πουθενά για την «πρωτιά» της ελληνικής γης. Στο σχετικό βιβλίο γράφει πως η αρχαιότερη ελληνική γη, η Πελαγονική οροσειρά, αναδύθηκε στον κρητιδικόν αιώνα, πριν από 140 εκατομμύρια χρόνια, ενώ ο πλανήτης μας έχει ηλικία 4 δισεκατομμυρίων ετών και οι πρώτες οροσειρές εμφανίστηκαν πριν 2,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Η θεωρία του «Αρχάνθρωπου» δεν έχει γίνει αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα, που υποβιβάζει την ηλικία των σχετικών ευρημάτων στα 80.000 χρόνια. (Αλλά κι αν έζησαν άνθρωποι στη Χαλκιδική το 700.000 π.Χ. από πού βγαίνει πως ήταν Έλληνες και μιλούσαν ελληνικά;) Σε καμιά έκδοση του βιβλίου Γκίνες δεν αναφέρεται η ελληνική ως η πλουσιότερη σε λέξεις γλώσσα. Αντίθετα όλες αναφέρουν την αγγλική. Πουθενά δεν έχει δημοσιευθεί δήλωση του Μπιλ Γκέιτς για την για την καταλληλότητα της ελληνικής στην Πληροφορική. Όσο για το DNA των Ελλήνων η, μακαρίως αφελεστάτη αθλήτρια, αγνοεί πως το DNA όλων των ανθρωπίνων φυλών είναι σε ποσοστό 99,99% πανομοιότυπο και σε ποσοστό 97% παρόμοιο με το DNA των πιθήκων.
Για τα δύο βιβλία τώρα: Της Μερτς για την επίσκεψη του Οδυσσέα στην Αμερική και του Νόρενσεν για τον Ελληνικό Ειρηνικό. Πρόκειται για συρραφή αντιεπιστημονικών ανακριβειών, που δεν τεκμηριώνονται με κανένα αδιάβλητο στοιχείο. Η Μερτς φαίνεται να αγνοεί το δρομολόγιο του Οδυσσέα, όπως το αναφέρει η Οδύσσεια και αναγκάζει τον ήδη πολύπλαγκτο ήρωα να διατρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα τον Ατλαντικό, για να πάει από το νησί της Κίρκης (που το θέλει στις Αζόρες) στο στενό της Σκύλας και της Χάρυβδης (που το θέλει στη Νέα Γη), ή να γυρίσει στην Ιθάκη από το νησί των Φαιάκων (που το τοποθετεί κοντά στη Φλώριδα) σε μία νύχτα, χωρίς να διαθέτει αεροπλάνο.

Κανένα αρχαιολογικό εύρημα και κανένας αρχαίος ή νεώτερος συγγραφέας δε στηρίζουν τη θεωρία του Νόρενσεν για τον «Ελληνικό Ειρηνικό». Όσα αναφέρει τα στηρίζει μόνο σε ομοιότητες λέξεων: Μάτα= μάτι, κίτε=κοιτώ, ράνι=ουρανός, τόκο= δοκός, τεο=θεός, κάλι=καλύβη κ.ου.κ. Όμως μια γλώσσα δεν την αποτελούν μόνο οι λέξεις, όπως ένα κτίριο δεν το αποτελούν μόνο τα τούβλα ή οι πέτρες. Πρέπει να ταιριάζουν η γραμματική και το συντακτικό, που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι τελείως διαφορετικά. Ύστερα μόνο λέξεις άφησαν οι Έλληνες πηγαίνοντας στον Ειρηνικό; Δεν ξέχασαν εκεί κανένα σπαθί ή κάποιο πελέκι; Και γιατί η γραφή ρόγκο-ρόγκο, που χρησιμοποιούσαν οι Πολυνήσιοι δεν έχει ούτε ένα ψηφίο της όμοιο με των ελληνικών γραφών, των συμβόλων του Δίσκου της Φαιστού, των Γραμμικών Γραφών Α και Β, ή του αλφαβήτου μας;
Ο κατάλογος όμως των ανοησιών αυτής της αποκρουστέας μυθολογίας δε σταματά εδώ, ενώ ο χώρος της εφημερίδας δεν αφήνει άλλα περιθώρια. Εξάλλου για τους μύθους του κρυφού σχολειού ή της ύψωσης του λάβαρου της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα ή για τον ουδέποτε υπάρξαντα «ελληνοχριστιανικό πολιτισμό» έχω ξαναγράψει και δε μ΄αρέσει η επανάληψη. Ομοίως δε θα σας ταλαιπωρήσω αγαπητοί αναγνώστες με τα παραψυχικά φαινόμενα, τις προφητείες και μαντείες, τα ΟΥΦΟ και τις επισκέψεις εξωγήινων όντων. Ίσως μιαν άλλη φορά.
Κλείνω λοιπόν με τη σοφή ρήση του Σολωμού: «το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό, ό,τι είναι αληθινό» και με μιαν άλλη, επίσης σοφή, συμβουλή του Επίχαρμου: ΝΑΦΕ ΚΑΙ ΜΕΜΝΑΣΟ ΑΠΙΣΤΕΙΝ, δηλαδή μένε νηφάλίος και να θυμάσαι να δυσπιστείς, που πρέπει να τις έχουμε πάντα στο νού μας.

Και κάτι άλλο, που πρέπει να το υπολογίζουν οι ελλαδέμποροι, όταν πάνε να τεκμηριώσουν τις ανακρίβειες που υποστηρίζουν με παραποιημένα στοιχεία: Σήμερα με τα μέσα που μας δίνει η τεχνολογία, μπορούμε να βρούμε και να διασταυρώσουμε οποιαδήποτε πληροφορία.
Ζητήστε μου να σας βρω σε ποιο απόσπασμα του Δημοκρίτου αναφέρεται η λέξη «ευεστώ» ή σε ποιο βιβλίο της ιστορίας του ο Θουκυδίδης γράφει για τους Πελασγούς. Θα καθίσω στον υπολογιστή μου, θα ανοίξω το τεράστιο αρχείο «Θησαυρός της ελληνικής γλώσσας», που περιέχει τα κείμενα όλων των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων από τον Όμηρο ως τον Μιχαήλ Ψελλό και με τρία πατήματα κουμπιών θα έχω κατεβατά από σχετικές παραπομπές.
Ζητήστε μου να σας βρω τα βιβλία του Ηλία Τσατσόμοιρου ή τα δημοσιεύματα του Κρασανάκη ή του Λάμπρου και άλλων υποστηρικτών των ανακριβειών που προανέφερα. Θα ανοίξω το ψαχτήρι Γκουγκλ, που έχει αποδελτιώσει 30 εκατομμύρια σελίδες και με δυο πληκτρολογήσεις θα έχω ολόκληρο κατάλογο.

Δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

«Ἡ Τεραστία Κοινωνικὴ Σημασία τῶν Βλακῶν ἐν τῷ Συγχρόνῳ Βίῳ» IV-VII

Αναρτήθηκε από τον/την tofistiki στο 13/09/2009

Συνέχεια και τέλος της δημοσίευσης του περίφημου άρθρου του Ευάγγελου Λεμπέση «Ἡ Τεραστία Κοινωνικὴ Σημασία τῶν Βλακῶν ἐν τῷ Συγχρόνῳ Βίῳ»

IV
6. Ἐνδιαφέρον εἶναι τέλος ἐνταύθα τὸ φαινόμενον μερικῶν εὐφυῶν ἀνθρώπων, οἵτινες, ἐνστικτωδῶς διαισθανόμενοι τὸν κοινωνικῶς ἀνυπέρβλητον ρόλον τῶν βλακῶν καὶ τὴν λαμπρὰν κοινωνικὴν αὐτῶν σταδιοδρομίαν – ἐv τῇ «χρυσῇ» μέσῃ ὁδῷ τῆς μετριότητος ἐννοεῖται – ἀποφασίζουν νὰ ὑποδυθοῦν τὸν ρόλον αὐτόν, ὅπως ἀνέλθουν διὰ τῆς μεθόδου τῆς «νύσσης», ὡς αὕτη εὐφυέστατα ἀποκαλεῖται παρὰ τῷ λαῷ. Ἀλλ᾿ ὁ ρόλος οὗτος εἶναι ἐξαιρέτως δύσκολος ἐκ δυὸ λόγων: Πρῶτον ὑποκειμενικῶς ἡ ὕπαρξις πνευματικῆς καὶ ψυχικῆς ζωῆς ἔχει ὡς γνωστὸν ἀναποτρέπτους ἀντανακλάσεις ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς φυσιογνωμίας, αἴτινες μὲ τὴν τελειοτέραν ὑπόκρισιν, δύσκολον εἶναι ν᾿ ἀποκρυβοῦν, πλὴν τῆς περιπτώσεως καθ᾿ ἣν εἶναι δεδομένον τάλαντον μεγάλου ἠθοποιοῦ. Ἡ ἁπλὴ παρουσία τοῦ εὐφυοῦς ἀνθρώπου εἶναι κατὰ κανόνα διὰ τὸν βλᾶκα εἰς τὸ ἔπακρον προκλητική. Τὸ ψυχολογικὸν σύμπλεγμα τῶν συναισθημάτων, τὸ ὁποῖον αὕτη ἐξαπολύει πάρ᾿ αὐτῶ εἶναι τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς μὲ ἐκεῖνο τοῦ καταδιωκομένου καὶ πανικοβλήτου ζῴου ἢ ἀνθρώπου, ἐν καταστάσει φυγῆς ἢ ἀμύνης. Τὸ μῖσος, ὁ φόβος, ὁ φθόνος μετὰ τοῦ θράσους συμπλέκονται κατὰ τρόπον, δηλοῦντα διὰ τὸν ἐξησκημένον ὀφθαλμὸν σαφῶς εἰς πᾶσαν φράσιν, ἴδια ὑποτιμητικὴν ἢ μειωτικήν, τὴν κατάστασιν ἀμύνης. Δεύτερον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ βλακός, ἡ ἔνστικτος καχυποψία αὐτοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἡ ὑπόκρισις τοῦ εὐφυοῦς ν᾿ ἀποβαίνῃ ματαία, ἡ δὲ πραγματικὴ εἰλικρίνεια αὐτοῦ νὰ ἐκλαμβάνεται ὡς ὑπόκρισις. Ὁ βλὰξ ὡς πλησιέστερος πρὸς τὸ ζωϊκὸν βασίλειον, ἔχει τὴν ἔνστικτον καχυποψίαν οὕτω ἀνεπτυγμένην, ὥστε ν᾿ ἀδυνατῇ νὰ διαγνώσῃ ἢ νὰ ἐννοήση συλλογισμοὺς καὶ λογικοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ εὐφυοῦς, βασιζομένους ὄχι εἰς τὸ ἔνστικτον ἀλλὰ εἰς τὴν διάνοιαν. Ἄοπλος καὶ ἀνυπεράσπιστος ἔναντι τῶν ψυχρῶν ὑπολογισμῶν τῆς ξένης διανοίας, ἢς ὁ μηχανισμὸς τυγχάνει εἰς αὐτὸν νοητικῶς ἀπροσπέλαστος, μίαν μόνην ἄμυναν διαθέτει, ἀκριβῶς ὅπως τὸ ζῷον καὶ ὁ πρωτόγονος ἄνθρωπος: τὴν ἔνστικτον καχυποψίαν. Οὕτω ἐξηγεῖται καὶ ἡ φυσικὴ καὶ πνευματικὴ κατωτερότης τῶν λαῶν, οἵτινες ἐμπνέονται βασικῶς ὑπὸ τῆς καχυποψίας, ἢν αὐταρέσκως ἐκλαμβάνουν ὡς εὐφυίαν. Ἔναντι τῶν Εὐρωπαίων οἵτινες οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχουν αὐτῆς, ὡς ἀντιλαμβανόμενοι νοητικῶς τὸν κόσμον. Ἐκ τούτων ἐπίσης φαίνεται σαφῶς, ὅτι ἡ καχυποψία καὶ ἡ ἀπότοκος αὐτῆς πονηρία εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετόν της εὐφυίας ὡς πρὸς τὸν ὅλον αὐτῆς ἐκτοπιζομένης πάντοτε ὑπὸ τῆς δευτέρας. Λέγομεν ἀντίθετος μόνον ὡς πρὸς τὸν ρόλον, διότι ἡ διάνοια δὲν εἶναι τί τὸ ἀνεξάρτητον ἢ ἀντίθετόν του ἐνστίκτου, ἀλλὰ τουναντίον ἡ ἀνάπτυξις καὶ ὁ διὰ λογικῶν μέσων πλουτισμὸς αὐτοῦ εἰς τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ πάντοτε κατεύθυνσιν.
7. Πονηρία εἶναι ἡ ἐνεργητικὴ ὄψις τῆς καχυποψίας καὶ τὸ δεύτερον στάδιον αὐτῆς, ἤτοι ἡ δρᾶσις αὐτῆς, δρᾶσις ὅμως ζωϊκῶς ἀμυντικῆς φύσεως, διότι προϋποθέτει τὴν πνευματικὴν κατωτερότητα καὶ τὴν πνευματικὴν ἀμηχανίαν τοῦ βλακός, ὡς ζῴου ἐνστικτώδους καὶ πνευματικῶς πανικοβλήτου. Ἡ ἁπλὴ καχυποψία εἶναι ἄμυνα παθητικῆς φύσεως, καθ᾿ ὃ μὴ ἐνεργοῦσα ἐπὶ ἄλλων ἀτόμων. Ἡ πονηρία εἶναι ἄμυνα ἐνεργητικῆς φύσεως, διότι ἀποτελεῖ ἐγκεφαλικὴν ἐνέργειαν, σχηματισμὸν συλλογισμῶν καὶ συμπερασμάτων, ἀγόντων εἰς πράξεις («τὸν ἐγέλασε» κ.λπ.) καὶ συνεπῶς ἐνεργεῖ ἐπὶ ἄλλων ἀτόμων. Ἄσχετον τὸ ζήτημα τῆς βλακώδους ποιότητος τῶν συλλογισμῶν καὶ συμπερασμάτων. Ἡ χρησιμοποίησις ἤδη τῶν βλακωδῶν τούτων συλλογισμῶν καὶ συμπερασμάτων, μὲ μιὰν λέξιν τῆς πονηρῖας, χρησιμοποίησις ὅμως γενικώτερον ψυχολογικῶς ἐπιδρώσα ἐπὶ τοῦ ἄλλου ἀτόμου, ἤτοι χρησιμοποίησις αὐτῆς ἐν συνδυασμῷ μὲ στοιχεῖα κατωτάτης πνευματικῆς ὑποστάθμης (κολακεία, ψεῦδος, ρᾳδιουργία, συκοφαντία, σωματεμπορία, συμπαθὴς μορφὴ τοῦ βλακὸς ἀκόμη, ἐπίκλησις τῆς πολυτεκνίας του, προσφορὰ ἀνηθίκων καὶ εὐκόλων ὑπηρεσιῶν εἰς τὸ κολακευόμενον πρόσωπον, χαφιεδισμός, ξεσκονίσματα, τὸ «ποιεῖν τὸν καραγκιόζην», ἢ τὸν gigolot, χειροφιλήματα πρὸς τὸν «Ἐθνικὸν Κυβερνήτην», ἐκφωνήσεις λόγων, συρραφὴ κολακευτικῶν στίχων, μεταφορὰ λαχανικῶν, κλπ.
8. Ἂν ὁ βλὰξ καταφεύγει εἰς τὴν ἐπιτηδειότητα λόγω τῶν πενιχρῶν πνευματικῶν τοῦ μέσων ἐκ τῆς αὐτῆς ἐλλείψεως ἀνωτέρων πνευματικῶν μέσων ὠθεῖται καὶ πρὸς τὴν ἀπάτην. Ἀπάτη εἶναι ὡς γνωστὸν ἡ ἀποσιώπησις τῆς ἀληθείας ἢ ἡ παράστασις ψευδῶν πραγμάτων ὡς ἀληθῶν. Ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ ὁρισμοῦ αὐτῆς συνάγεται ὅτι ἡ ἀπάτη δὲν ἀνάγεται εἰς τὴν εὐφυΐαν τοῦ ἀπατεῶνος, διότι πᾷς ἄνθρωπος δύναται νὰ παραστήση ψευδῶς πράγματα ὡς ἀληθῆ καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ βλάξ, ἀλλ᾿ εἰς τὴν εὐπιστίαν τοῦ θύματος. Ὅτι λοιπὸν καταφεύγει εἰς αὐτήν, ὡς διανοητικῶς εὐκολώτερον μέσον ὁ βλὰξ ἐπειδή, στερούμενος εὐφυΐας, εἶναι ἀνίκανος νὰ μεταχειρισθῆ ἔντιμα μέσα, εἶναι αὐτονόητον, διότι ἔντιμα μέσα ὡς δυσκολώτερα, χρησιμοποιεῖ μόνον ὁ κεκτημένος πραγματικὴν ἀτομικὴν ἀξίαν. Πόθεν λοιπὸν προέρχεται ἡ εὐρέως διαδεδομένη ἀντίληψις, ὅτι ὁ ἀπατεὼν ὄχι μόνον ἀποκλείεται νὰ εἶναι βλάξ, ἀλλ᾿ ἀναγκαίως εἶναι εὐφυής, ἀντὶ τῆς ὡς ἄνω ἀναλύσεως, ἐξ ἢς ἀντιθέτως προκύπτει, ὅτι ὁ ἀπατεὼν ὄχι μόνον ἀποκλείεται νὰ εἶναι εὐφυής, ἀλλ᾿ εἶναι ἀναγκαίως βλάξ; Ἡ ἀντίληψις αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς «θεωρίας» τοῦ βλακὸς περὶ τῆς εὐπιστίας. Εἰθισμένος ὁ βλὰξ νὰ «σκέπτεται» οὐχὶ διὰ τοῦ νοητικοῦ μηχανισμοῦ, ἀλλὰ διὰ χονδροειδῶν ἔξωθεν ἐντυπώσεων, δὲν ἐρευνᾷ τὰς αἰτιοκρατικὰς σχέσεις, ἀλλὰ περιορίζεται εἰς τὸ γεγονὸς μίας ἐπιτυχούσης ἀπάτης, γεγονὸς ἐξ οὗ καὶ μόνου συνάγει τὴν βλακείαν τοῦ θύματος καὶ τὴν εὐφυΐαν τοῦ ἀπατεῶνος. Ὅτι ἡ ἀπάτη δὲν ὀφείλεται εἰς εὐφυίαν ἀνελύθη, νομίζομεν ἐπαρκῶς. Ὅτι ὅμως ἡ εὐπιστία τοῦ θύματος ἀποτελεῖ βλακείαν, τοῦτο εἶναι ἀληθὲς μνημεῖον βλακικὴς «διανοίας» καὶ πολιτιστικῆς ὑποστάθμης. Διότι ἡ εὐπιστία ἑνὸς ἀτόμου, ὡς προϋποθέτουσα τὰ ἄλλα ἄτομα ὡς ἔντιμα καὶ συνεπῶς ὡς εὐφυά, εἶναι ἀσφαλῶς τὸ μέγιστον τῶν τεκμηρίων τῆς πνευματικῆς του ἀναπτύξεως καὶ τοῦ πολιτισμοῦ του. Ὅσον ὑψηλότερον ἐπὶ τῶν βαθμίδων τῆς εὐφυίας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ἵσταται ἐν ἄτομον ἢ εἷς λαός, (οἱ Εὐρωπαῖοι ἐν σχέσει πρὸς τοὺς Ἀνατολίτας) τόσον περισσότερον εὔπιστος εἶναι. Ὁ τελευταῖος τῶν βλακῶν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξαπατήση ἕνα Κὰντ ἢ ἕνα Μπετόβεv καὶ ὁ τελευταῖος τῶν Ἑλλήνων ἕνα Εὐρωπαῖον… Τὸ μειδίαμα τοῦ οἴκτου,τὸ ὁποῖον ρίπτουν οἱ «ἀφελεῖς κουτόφραγκοι», δημιουργοὶ τῶν πνευματικῶν ἀξιῶν καὶ ἐξουσιασταὶ τοῦ κόσμου, ἐπὶ τῶν δυστυχῶν «ἔξυπνών» της Μεσογείου καὶ τῆς Ἀνατολῆς, ἂς εἶναι καὶ ἡ τιμωρία τῶν βλακῶν καὶ διὰ τὴν «θεωρίαν» των ταύτην!
V
9. «Ὅτι ὁ βλάξ, ἀκολουθῶν τὴν ἔνστικτον αὐτοῦ καχυποψίαν, εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς πραγματικότητος, τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, θέτει δὲ αὐτὸν ἐν τῷ Κοινωνικῷ βίω εἰς «ἀνωτέραν» μοῖραν λ.χ. τοῦ μεταφυσικοῦ, τοῦ ὁποίου ὁ ἐνστικτώδης κόσμος ἔχει ὑποστὴ νοσηρὰν ἀτροφίαν, ἔναντι τοῦ διανοητικοῦ αὐτοῦ κόσμου, ὅστις ἔχασε πᾶσαν ἐπαφὴν μετὰ τῆς πραγματικότητος. Ἐὰν δεχθῶμεν, ὡς ὑποχρεούμεθα, πρῶτον ὅτι τὸ ἔνστικτον εἶναι ἀλάθητον, καθ᾿ ὃ ἀνεξήγητον καὶ ἄφθαρτον, δεύτερον ὅτι ὁ κόσμος τῶν ἐνστίκτων εἶναι ὁ κατ᾿ ἐξοχὴν φυσικῶς ὑγιὴς κόσμος, τρίτον ὅτι ἡ κοινωνία ὡς συνέχεια τῆς φύσεως εἶναι ὑγειῆς ὀργανισμός, ἀπαρτιζόμενος ὑπὸ ὑγειῶν ἀτόμων, τότε τὸ συμπέρασμα περὶ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ βλακὸς ἐπὶ τοῦ μεταφυσικοῦ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, εἶναι συμπέρασμα ἀναγκαστικὸν καὶ ἀνέκκλητον, ἐπαληθευόμενον ἄλλως τέ, κατὰ φυσικὴν ἀναγκαιότητα, ὑπ᾿ αὐτῆς ταύτης τῆς κοινωνικῆς πραγματικότητος ὅλων τῶν ἐποχῶν καὶ τῶν λαῶν. Τὸ ὅτι οἱ μεταφυσικοὶ ἐπεκράτησαν (ὄχι ἤνθισαν) εἰς ἐποχὰς παρακμῆς τῶν κοινωνιῶν δὲν εἶναι τυχαῖον. Ὁ βλάξ, ὡς ἐλέχθη καὶ ἀνωτέρω, διαισθανόμενος ἐν τῇ καχυποψίᾳ του τὴν ἐπίθεσιν ἐκ μέρους τοῦ εὐφυοῦς, εἶναι θεμελιωδῶς ἐντὸς τῆς πραγματικότητος, διότι διαισθάνεται ὀρθῶς τὸν κίνδυνον νὰ περιέλθη κοινωνικῶς εἰς τὴν κάτω τάξιν. Ἐὰν διὰ τῆς καχυποψίας αὐτῆς καὶ μόνης προστατεύεται ἔναντι τοῦ φυσικοῦ αὐτοῦ προορισμοῦ του, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Φανερὸν εἶναι, ὅτι τὸ ἔνστικτον ἀποτελεῖ μέσον προσανατολισμοῦ καὶ στοιχειώδους ἀμύνης εἰς τὸν πρωτόγονον ἄνθρωπον, ὄχι ὅμως μέσον κατισχύσεως καὶ ὑπεροχῆς ἐν προηγμένῃ κοινωνία μετὰ προηγουμένου κοινωνικοῦ διαφορισμοῦ καὶ ἀναπτύξεως τῶν νοητικῶν του ἀνθρώπου μέσων, τῶν ὁποίων ἡ κατ᾿ ἄτομα ἀνισότης εἶναι ἐξ ἴσου φυσικῶς δεδομένη. Ὁ βλὰξ ὁμοιάζει ἐνταύθα τὸ ζῷον, τὸ ὁποῖον ἐξ ἐνστίκτου γνωρίζει νὰ διαφεύγῃ πάντα κίνδυνον, πλὴν ἀνωτέρας ὠμῆς βίας, εἰς τὴν ζοῦγκλαν, εἰσερχόμενον ὅμως εἰς κεντρικὴν ὁδὸν μεγαλουπόλεως, εὑρίσκεται αἰφνιδίως ὑπὸ τοὺς τροχοὺς αὐτοκινήτου. Τοῦτο εἶναι ἄγνωστος καὶ ἀκατανόητος εἰς αὐτὸ μηχανή, βασιζομένη βεβαίως κατὰ τελευταῖον λόγον εἰς τὸ ἔνστικτόν του ἀνθρώπου, κατασκευασθεῖσα ὅμως διὰ τῆς διανοίας του. Πῶς ἤδη οἱ πνευματικῶς κατώτεροι ἄνθρωποι εὑρίσκονται ὑπὸ τοὺς τροχοὺς διαφόρων κοινωνικῶν «αὐτοκινήτων», – τοῦτο δεικνύει ἡ θέσις αὐτῶν εἰς τὴν κάτω τάξιν. Τὴν «μηχανήν» αὐτὴν εἶναι βεβαίως ἀδύνατον νὰ διαφύγη καὶ ὁ βλάξ, τοῦ ὁποίου καὶ ἡ ἄνοδος εἶναι αὐστηρῶς ἐντὸς ὠρισμένων πλαισίων περιωρισμένη. Ὅτι δὲ τέλος ὁ μεταφυσικὸς οὐδὲ τὸ ζῷον, οὐδὲ τὸν βλᾶκα δύναται νὰ περιπλέξη εἰς τροχούς, τοῦτο εἶναι εὐνόητον ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι οὗτος φέρεται ἐπὶ τοῦ Πηγάσου…
VI
10. Ὡς πρὸς τὴν κοινωνικὴν προέλευσιν τῶν βλακῶν διαπιστούται ὅτι ἡ παραγωγὴ βλακῶν δὲν εἶναι ταξική. Ἡ πονηρὰ φύσις δὲν ἔδωκεν εἰς ὠρισμένην τινὰ κοινωνικὴν τάξιν τὸ ἐπίζηλον τοῦτο προνόμιον. Ἐπεδαψίλευσεν ἴσως ὡς φαίνεται, εἰς τὴν ἑκάστοτε ἄνω τάξιν τοὺς διασκεδαστικωτέρους ἁπλῶς τύπους βλακῶν, ἀλλὰ δὲν ἐστέρησεν οὐδεμίαν ἄλλην κοινωνικὴν τάξιν τῆς σοβαρᾶς συμβολῆς των. Ὁ βλὰξ ὑπουργός, ὁ ἀγόμενος καὶ φερόμενος ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων του καὶ τὰ μέλη ἑνὸς ἐργατικοῦ σωματείου, τὰ ὁποῖα ἐκμεταλλεύεται ὁ πονηρὸς ἐργατοκάπηλος, ἀποτελοῦν δυὸ ἀντίθετα παραδείγματα τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ βλακεία δὲν ἔχει ταξικὴν τὴν πατρίδα.
Ψυχολογικὰ δὲ εἶναι κυρίως τὰ περιεχόμενα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν τὰς ποικιλίας καὶ παραλλαγὰς μεταξὺ τῶν βλακῶν. Ὁ fils a papa τῆς ἄνω τάξεως, ὁ ὁποῖος λόγω φυσικῆς ἀτροφίας τοῦ βουλητικοῦ του κόσμου, λαμβάνει σοβαρῶς ὑπ᾿ ὄψιν τὴν ἀτελεύτητον σειρὰν τῶν ἀπαγορεύσεων τῆς οἰκογενείας του, στερούμενος δὲ καὶ ἰδῖας πνευματικότητος, καταντᾷ εἰς τὸ τέλος τύπος χωρὶς τὴν ἐλαχίστην προσωπικότητα, ὀνομάζεται ὑπὸ τῆς τάξεώς του ἐπιεικέστατα «καλὸ παιδί», εἰς δὲ τὴν ἀντικειμενικὴν διάλεκτον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποκληθῆ «εὐπρεπὴς βλάξ», ἐνῷ τὸ «τέκνον τοῦ λαοῦ» εἰς τὴν αὐτὴν περίπτωσιν ὀνομάζεται ὑπὸ τοῦ εὐφυεστέρου καὶ κυριολεκτοῦντος λαοῦ δραστικώτατα «κόπανος». Σημαντικῶς αὐστηροτέρα εἶναι ἑπομένως ἡ φυσικὴ ἐπιλογὴ ἐντὸς τῆς κάτω τάξεως: ἐνῷ λ.χ. ὁ fils a papa εἰς τὴν μαθητικὴν ἡλικίαν τυγχάνει τῆς ἀγωγῆς, τῶν μορφωτικῶν μέσων καὶ τῶν περιποιήσεων τῆς τάξεώς του καὶ παραμένει ψυχικῶς ἀμείωτος, ὅπερ ἐπαυξάνει τὴν γελοίαν αὐτοπεποίθησίν του εἰς πρεσβυτέραν ἡλικίαν, δυνάμενος νὰ φθάση ἀνενοχλήτως καὶ εἰς ὑψηλὰ ἀξιώματα, ἡ δὲ ἀτομική του ὕπαρξις ὡς μὴ ὤφειλε, εἶναι γνωστὴ ἐν τὴ κοινωvία. Ἀντιθέτως τὸ τέκνον τοῦ λαοῦ καὶ σκληρώτερον χειραγωγεῖται ὑπὸ τῶν γονέων του καὶ τῶν συμμαθητῶν τοῦ ἐν τῷ σχολείῳ μέχρι πλήρους ψυχικῆς ἐξουθενώσεως διὰ σκληρᾶς ὑποτιμήσεως, προπηλακισμῶν, φαρσῶν, ὕβρεων καὶ βιαιοπραγιῶν καὶ δυσκολώτερον εἶναι κατόπιν τούτων ν᾿ ἀνέλθῃ τὴν κοινωνικὴν κλίμακα, ὁ δὲ βλὰξ τῶν λαϊκῶν τάξεων οὕτως καὶ συμπαθέστερος εἶναι καὶ ἄγνωστος καὶ ἀκινδυνώτερος καὶ ὀλιγώτερον γελοῖος, καθ᾿ ὃ σεμνότερος καὶ ἐστερημένος τῆς αὐτοπεποιθήσεως ἢ ἐπάρσεως τοῦ βλακὸς τῶν ἄνω τάξεων, εἰς τὸν ὁποῖον λόγω ἀτροφίας τοῦ βουλητικοῦ του καὶ τῆς μαλθακότητος τοῦ οἰκογενειακοῦ του περιβάλλοντος προστίθεται ἔστιν ὅτε καὶ ἀηδὴς γυναικωτὸς χαρακτήρ. Ἑνιαῖον ὅμως εἶναι τὸ πνευματικὸν προλεταριάτον πάσης ταξικῆς καταγωγῆς.
VII
11. Ἡ ἠθικὴ τέλος σχέσις μεταξὺ βλακὸς καὶ ἐπιτηδείου ἢ ἀπατεῶνος εἶναι ἀπροσδοκήτως διάφορός της ἢν ἐκλαμβάνει συνήθως ἡ «κοινὴ γνώμη». Ὁ συνήθης κοινωνικὸς ἄνθρωπος θεωρεῖ τὸν ἐπιτήδειον καὶ τὸν ἀπατεῶνα ὡς ἀνηθίκους μέν, ἀλλ᾿ ὡς ὑποδιαιρέσεις τοῦ εὐφυοῦς. Ὅλως τὸ ἀντίθετον ὅμως συμβαίνει: ὁ ἐπιτήδειος καὶ ὁ ἀπατεὼν εἶναι ἀκριβῶς ὑποδιαιρέσεις τοῦ βλακός. Καὶ ἰδοὺ πῶς. Εἴπομεν ἀνωτέρω ὅτι ἡ πονηρία, ἐκτὸς ἐὰν εἶναι μέσον ἀμύνης τῶν εὐφυῶν οὐχὶ κατὰ τῶν βλακῶν ἀλλὰ κατὰ τῆς πονηρίας των, ἀποτελεῖ φυσικὴν ἰδιότητα τῶν βλακῶν καὶ δὴ φυσικὴν συνέπειαν τοῦ γεγονότος, ὅτι, λόγω ἀτροφίας τοῦ νοητικοῦ τῶν μηχανισμοῦ, ἀποτελεῖ αὕτη τὴν μόνην ἄμυναν αὐτῶν κατὰ πάσης ἔξωθεν ἐπιθέσεως. Ἀπὸ τῆς διαπιστώσεως τῆς ἀληθείας ταύτης μέχρι τῆς ἀκολούθου ἀληθείας ὑπάρχει ἓv καὶ μόνον βῆμα: ὅτι μόνον ὁ πνευματικῶς ἀνάπηρος ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐπιτηδειότητος καὶ τῆς ἀπάτης διὰ νὰ προωθηθῆ ἢ νὰ ἐπικρατήση. Οὐδεὶς ἄνθρωπος ἀξίας ἔχει ἀνάγκην νὰ γίνῃ ἐπιτήδειος ἢ ἀπατεών. Ἡ καθημερινὴ κοινωνικὴ πεῖρα διδάσκει ὅτι τὰ ἐπίθετα ταῦτα οὐδέποτε κατώρθωσαν νὰ «κολλήσουν» εἰς ἀνθρώπους πραγματικῆς ἀξίας, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν ὑπῆρξαν μισητοί, ἐχαρακτηρίσθησαν ἴσως ὡς «κακοί», ὡς «καταχθόνιοι», ὡς «γόητες», ὡς «τορπιλληταί» ἢ ὡς «λιβελλογράφοι», οὐδέποτε ὅμως ὡς ἐπιτήδειοι ἢ ἀπατεῶνες, καὶ ὅταν ἀκόμη ὑπῆρξαν συντηρητικοὶ εἰς τὰς σχέσεις τῶν μετὰ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων καὶ κατώρθωσαν πάντοτε νὰ προωθηθοῦν ἢ νὰ ἐπικρατήσουν. Ἀπόλυτος ἐσωτερικὴ συνέπεια τῆς πνευματικῆς ἀναπηρίας τοῦ βλακὸς εἶναι ἄλλως τὲ ὄχι μόνον ἡ ἀγελαία του τάσις, ὄχι μόνον ἡ προώθησίς του «πλάτην μὲ πλάτην» μὲ τὴν λεγεῶνα τῶν ὁμοίων του, ὄχι μόνον ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ εὐτελέστερα μέσα τῆς ἐπιτηδειότητος, τὴν ἔλλειψιν ἀντιθέτου γνώμης, τὴν προσφορὰν εὐκόλων καὶ ἀνηθίκων ἐκδουλεύσεων καὶ τὴν κολακείαν, ἀλλὰ καὶ ἡ συστηματικὴ ἀποφυγὴ πάσης συγκρούσεως καὶ πάσης μάχης. Καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ βλάξ, ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ ἐπιτηδείου ἢ τοῦ ἀπατεῶνος, ἐξαναγκασθῇ νὰ δώση μάχην, θὰ δώση αὐτὴν διὰ τῶν πνευματικῶς εὐκολοτέρων καὶ συνεπῶς τῶν ἀνηθικωτέρων «ὅπλων»: τοῦ ψεύδους, τῆς διαστροφῆς, τῆς ρᾳδιουργίας καὶ τῆς συκοφαντίας.
Ἐξ οὗ ἕπεται τὸ ἀκλόνητον δόγμα: καὶ ἡ ἀνηθικότης εἶναι ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῶν βλακῶν!

Δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό | Με ετικέτα: , | Leave a Comment »

Αυτοί που φύγανε

Αναρτήθηκε από τον/την tofistiki στο 03/09/2009

Στο εξάμηνο που πέρασε έφυγαν από τη ζωή πολλοί και αξιόλογοι άνθρωποι. Θέλω να γράψω λίγα λόγια για μερικούς που τους γνώρισα από κοντά, σαν ύστατο χαιρετισμό. Δεν πρόκειται για τις συνηθισμένες νεκρολογίες. Δε θα μνημονεύσω χρονολογίες, σταδιοδρομία, αξιώματα και τίτλους, ούτε καταλόγους έργων. Θα μιλήσω για τους σπουδαίους αυτούς ανθρώπους αναφέροντας τι αποκόμισα από τη γνωριμία τους.

Σάββας Αγουρίδης
Χωρίς αμφιβολία ο καθηγητής Σάββας Αγουρίδης είχε ξεχωριστή παρουσία στον επιστημονικό χώρο της θεολογίας, καθώς ήταν βαθύς ερευνητής της Βίβλου, με παγκόσμια αναγνώριση, ταυτόχρονα όμως ήταν άνθρωπος με άποψη για τα κοινά, δραστήριος και προοδευτικός, ανοιχτόμυαλος και με πολύ χιούμορ, που δε θύμιζε καθόλου κάποιους θεολόγους που αναμασούν αποστειρωμένες ιδέες για να υπερασπιστούν μια ιδεολογική κατασκευή, στην οποία έχουν βολευτεί επιστημονικά και συναισθηματικά.
Την επιβλητική του προσωπικότητα την διαπίστωσα όταν, γράφοντας το βιβλίο μου «Εσταυρωμένοι Σωτήρες» πήγα στο σπίτι του στο Παγκράτι και του ζήτησα, με κάποιο δέος είναι η αλήθεια, τη βοήθειά του, που μου την έδωσε αμέριστη με πολύτιμες παρατηρήσεις και με την προτροπή να ανατρέξω σε πηγές που αγνοούσα. Από τότε με τιμούσε με τη φιλία του και, καθώς είχε την αίσθηση του χιούμορ, έγινε ταχτικός αναγνώστης του «Φιστικιού».

Πάνος Τζαβέλας

Οι περισσότεροι, τον Πάνο τον Τζαβέλα τον θυμούνται από το ένδοξο «Ταμπούρι» του στην Πλάκα, στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, όταν συνάρπαζε το κοινό με τα αντάρτικά του. Εγώ όμως τον θυμάμαι από το ΄72, επί Χούντας ακόμα, όταν συχνάζαμε σε εκείνες τις θαυμάσιες μικρές μπουάτ της Πλάκας, για να ακούσουμε αγαπημένα τραγούδια του Χατζιδάκι, του Σπανού και καμιά φορά, στη ζούλα, και του Θεοδωράκη.
Ο Τζαβέλας που το 1971 είχε απολυθεί από τις φυλακές, άρχισε να τραγουδά και να παίζει σ΄ αυτές τις μπουάτ, παίζοντας ταυτόχρονα κρυφτούλι με την αστυνομία και συχνά μη διστάζοντας, όταν έκρινε πως το κοινό ήταν ευμενές, να παρεμβάλει στο πρόγραμμά του και απαγορευμένα τραγούδια.
Όταν κατέρρευσε η δικτατορία των συνταγματαρχών, ο Τζαβέλας έφτιαξε το οριστικό λημέρι του, το «Ταμπούρι», όπου μας ξαναθύμισε τα δοξασμένα τραγούδια της Εθνικής Αντίστασης, τα κοσμοαγάπητα αντάρτικα.

Χρήστος Παπουτσάκης

Πρωτοάκουσα για τον Χρήστο Παπουτσάκη, όταν τον Μάιο του 1972, επί δικτατορίας ακόμα, έπεσε στα χέρια μου το μοναδικό (και δυσεύρετο πια) πρώτο τεύχος του ΑΝΤΙ, που είχε το κουράγιο και την αποκοτιά να κυκλοφορήσει. Το τεύχος αυτό, όπου δημοσιευόταν συνέντευξη του Μίκη Θεοδωράκη και πολύ τσουχτερά σκίτσα του Μποστ, κατασχέθηκε αμέσως από τις αρχές και ο Χρήστος πιάστηκε και βασανίστηκε στο ΕΑΤ/ΕΣΑ.
Μετά την πτώση της Χούντας επανεξέδωσε το περιοδικό, που κυκλοφορούσε ασταμάτητα 35 ολόκληρα χρόνια (919 τεύχη!) και το έκανε το ανεξάρτητο, ανένταχτο σε κόμματα, βήμα της Αριστεράς, που βρισκόταν πάντα στην πρώτη γραμμή της εναλλακτικής ενημέρωσης και της δημοκρατικής συζήτησης των διαφορετικών απόψεων για την στρατηγική που θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για την δημοκρατική σοσιαλιστική κοινωνία με ανθρώπινο πρόσωπο με αυτοδιαχείριση και άμεση δημοκρατία.
Δείγμα της πολύπλευρης προσωπικότητάς του ήταν πως δεν έπαψε ποτέ να λειτουργεί σαν ταλαντούχος και ιδιοφυής αρχιτέκτονας, που εκτός από τη διπλωματική του εργασία για τους παραδοσιακούς οικισμούς στην περιοχή των Σφακίων, εντόπισε σε σπηλιά του Ασφένδου βραχογραφίες που καταγράφονται ως το αρχαιότερο τεκμήριο κατοίκησης στην Κρήτη.
Είχα την τύχη να γνωριστώ μαζί του και να αναπτύξουμε φιλικούς δεσμούς, καθώς μάλιστα βοήθησε πολύ την μεγαλύτερη κόρη μου όταν έδινε εξετάσεις για το Πολυτεχνείο.

Δημήτρης Χατζίνας

Χωρίς καμιά δόση υπερβολής κατατάσσω τον Δημήτρη Χατζίνα στους μεγάλους σύγχρονους ζωγράφους, όχι μόνο της Αίγινας, που είναι πλούσια σε εικαστικούς καλλιτέχνες, αλλά της Ελλάδας και στην αξιολόγησή μου αυτή δεν επηρεάζομαι από τη φιλία με την οποία με τιμούσε.
Ο Δημήτρης Χατζίνας ήταν αληθινός μάγος των χρωμάτων, που είχε το μοναδικό χάρισμα να απεικονίζει με κάποιον, ονειρικό θα τον έλεγα, τρόπο τοπία ή καράβια ή σπίτια με αληθινή ποίηση και απαράμιλλη αρμονία. Στους πίνακές του τα χρώματα φαίνονται σαν να διαχέονται, χωρίς όμως να χάνεται η ακρίβεια του θέματος και η κρυστάλλινη διαύγεια της απεικόνισης.
Εκτός όμως από μεγάλος καλλιτέχνης ο Δημήτρης ήταν και ένας ζεστός, ευαίσθητος και πονετικός άνθρωπος, καλός οικογενειάρχης και πιστός φίλος.

Μανούσος Νταμουράκης
Τώρα, ίσως κάποιοι απληροφόρητοι διερωτηθούν τι γυρεύει ένας απλός ράφτης ανάμεσα σε καθηγητές πανεπιστημίου, εκδότες, ζωγράφους και καλλιτέχνες. Για μένα όμως ο Μανούσος αντιπροσώπευε μιαν εποχή με γνήσιες ηθικές αξίες, με ιδέες και οράματα, που μπορεί να κακοπάθανε, αλλά έχουν διαχρονική ισχύ. Ο σεμνός και χαμηλών τόνων Μανούσος, με το πηγαίο χιούμορ του, ο πάντα συντρεχτικός στους άλλους ανθρώπους, που ποτέ του δεν αξίωσε πόστα και τίτλους, με το προσωπικό του παράδειγμα και τον τρόπο της ζωής του μας δίδαξε πολιτισμό και συνέπεια.
Μολονότι έφυγε απροσδόκητα και ξαφνικά, το μέγα πλήθος, που τον αποχαιρέτησε με συγκίνηση, μαρτυρεί πόσο σπουδαίος άνθρωπος ήταν.

Δημοσιεύθηκε στο Αιγινήτικα, Επικαιρότητα, Περιοδικό | Με ετικέτα: | Leave a Comment »

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 32 other followers

%d bloggers like this: